Tertio quero utrum caritas augeatur per additionem partis ad partem, utraque parte remanente.
Et videtur primo quod non, quia, si caritas sic augeretur per additionem partis ad partem utraque remanente, sequeretur quod caritas non augeretur, et sic augeretur et non augeretur, quod est aperta contradictio. Consequentia probatur, quia non augeretur pars precedens, quia illa non fit maior quam primo fuerit. Ex hoc enim quod aliquid additur alteri non fit cui additur maius quam prius, nec augeretur pars sequens, quia non prefuit in principio augmentationis, nec fuit mota augmentatione, nec augmentatione, nec augeretur aggregatum ex utrisque propter eandem rationem, nec quia fuit in principio augmentationis sicut nec pars sequens, nec in tota augmentatione, et per consequens caritas non augeretur.
Contra, quia, sicut est in augmento quantitativo, ita videtur esse in augmento qualitativo, sed augmentum quantitativum sit per additionem partis ad partem utraque parte remanente; ergo et augmentum qualitativum cuiusmodi est augmentum caritatis vel cuiuscumque forme intensibilis sit per additionem partis ad partem utraque parte remanante. Maior videtur mota et minor apparet, nam augmentum quantitativum sit corporeo adveniente, ut patet I De generatione, cum ergo corpus magnum augeatur per additionem parve quantitatis, utputa per additionem unius grani milii vel quantitas precedens manet vel corrumpitur. Si manet, habetur propositum, scilicet quod augmentum quantitativum sit per additionem partis ad partem utraque parte remanente. Si vero detur quod corrumpatur, sequitur quod cum corpus magnum au-[114ra]-getur per quantitatem unius grani milii quod tota quantitas precedens destruitur et non manet nisi quantitas unius grani milii, sed cum magnum transmutatur a quantitate magna ad quantitatem unius grani milii, tunc non augetur, sed minuitur, igitur, si in augmento quantitativo quantitas precedens corrumperetur, sequitur quod illud quod augeretur non augeretur, sed magis diminueretur, quod est evidenter falsum.
In ista questione erunt quattuor articuli. Primo ponam dubitationis materiam et occasionem, secundo quattuor conclusiones. Tertio movebo dubia. Quarto respondebo.
Ad primum est advertendum quod dupliciter potest intelligi caritatem vel aliam formam intensibilem augeri per additionem partis ad partem. Uno modo, quia pars additur parti sicut in augmento vini vel aque. Videmus sensibiliter quod una pars alteri additur. Alio modo, quia pars addit ad partem, id est supra partem, sicut videmus in augmento dierum quod dies additur ad diem id est supra diem, quia dies una est maior alia. Et iuxta membra huius distinctionis sunt circa materiam istam due solemnes oppositiones que reddunt questionem illam merito dubitabilem. Dicunt enim aliqui quod caritas et universaliter omins forma intensibilis augetur, quia pars additur parti sic quod ex utraque parte simul una forma perfectior sive maior intensive, sicut videmus aquam augeri, quia ex duabus aquis, quarum una additur alteri, sit una extensive et secundum istam opinionem caritas et universaliter omnis forma intensibilis augetur per additionem partis ad partem utraque remanente. Quidam vero dicunt quod nec caritas nec aliqua forma intensibilis augetur, quia pars additur parti, sed pars addit supra partem, id est quia pars sive gradus forme perfectior succedit in subiecto parti sive gradui forme minus perfecto, sicut videmus dies augeri, quia maior succedit minori et secundum istam opinionem nulla forma intensibilis augetur per additionem partis ad partem utraque parte remanante, quia in augmento cuiuslibet tota forma prima corrumpitur et alia perfectior generatur. Primam continens in virtute diversitas igitur harum opinionum et difficilia motiva eorum que inferius adduceretur reddunt questionem propositam non solum dubiam, sed valde difficilem.
Quantum ad secundum: prima conclusio est quod in augmento caritatis non corrumpitur caritas preexistens, nec in augmento bonitatis bonitas preexistens, et sic de ceteris formis permanentibus intensibilibus quibuscumque. Istam conclusionem deduco primo de aliis formis a caritate, secundo de caritate.
De aliis arguo primo sic: si in augmento caritatis corrumperetur calor precedens, sequitur quod ignis unius gradus posset causare calorem in quocumque gradu vel quod augmentum caloris non esset augmentum caloris, quorum quodlibet est impossibile et evidenter falsum. Consequentiam deduco, pro cuius deductione pono quod ignis 10 graduum causet calorem 10 graduum in aliquo subiecto et quod ignis unius gradus augmentet calorem illum per unum gradum, quod est bene possibile. Isto casu possibili posito quero an calor ille preexistens 10 graduum corrumpatur vel non. Si non, habetur propositum principale quod in augmento caloris non corrumpitur calor precedens. Si sic, quero ulterius an in subiecto illo posito casu dato. Sit calor 11 graduum, autem non. Si sic, sequitur quod ignis unius gradus causaverit calorem 11 graduum. Ista consequentia patet, quia calor ille 11 gra-[114rb]-duum qui nunc conceditur esse in subiecto illo est noviter causatus ex quo primus fuit totaliter corruptus et non nisi ab igne unius gradus, quia pono quod pro tunc nil aliud causaverit calorem in illo subiecto, et per consimilem rationem probabitur quod ignis ille poterit causare calorem in quocumque gradu que fuit prima pars consequentis. Si vero dicatur quod casu isto posito calor ille non erit 11 graduum, patet quod calor ille non fuit augmentatus, quia primo erat 10 graduum, et per consequens augmentum caloris non erit augmentum caloris que erat secunda pars consequentis, et ulterius pari ratione qua calor ille non esset 11 graduum, nec 10, quia, sicut repugnant igni unius gradus causare calorem 11 graduum, ita repugnat sibi causare calorem 10 graduum, et per consequens augmentatio caloris non solum non esset augmentatio, immo esset diminutio caloris, quod est contradictio manifesta. Et confirmatur, quia, si in augmento caloris non manet gradus precedens, sequitur quod ignis 10 graduum, immo 100 vel 1000, non posset causare calorem ita perfectum quin ignis unius gradus posset causare perfectiorem, quod nullus sane mentis diceret. Consequentiam probo ut prius uno addito. Pono namque quod ignis 10 graduum causet calorem perfectiorem quam potest et sit calor ille 10 graduum gratia exempli et quod ignis unius gradus augmentet illum calorem per unum gradum ut prius. Quo posito sequitur per deductionem precedentem quod ignis unius gradus causaverit calorem 11 graduum vel quod calor non sit augmentatus, quod est contra positum, et per consequens ignis 10 graduum non potuit causare calorem ita perfectum quin ignis unius gradus causaverit perfectiorem et similiter potest argui de igne 100 vel 1000 graduum; ergo etc.
Secundo ad principale sic: in remissione forme non corrumpitur tota forma precedens, igitur nec in eius intensione et, si in intensione non corrumpitur tota forma precedens, evidens est quod nec aliquid eius, et per consequens tota manet. Prima consequentia patet, quia non minus manet tota forma precedens in intensione quam in eius remissione etiam per tenentes conclusionem oppositam. Antecedens vero a quo dependet tota deductio probatur.
Primo sic: ponatur quod una forma contraria remittat aliam, utpote calor frigiditatem in uno gradu vel duobus. Et tunc quero an tota frigiditas illa corrumpatur aut non. Si non, patet quod in remissione forme non corrumpitur forma precedens, quod fuit antecedens declarandum. Si sic, quero ulterius an noviter causetur aliqua frigiditas vel non. Si non, sequitur quod remissio frigiditatis in uno gradu vel duobus non erit remissio frigiditatis, sed totalis corruptio et amotio ipsius a subiecto, et per consequens fridigum nunquam poterit remitti in aliquo gradu quin totaliter desinat esse frigidum, cuius oppositum experientia manifestat. Si sic, cum illa frigiditas noviter causata non causetur a Deo, nec a celo, nec ab aliquo alio, quia pono quod pro tunc nil aliud a calore causet frigiditatem, sequitur quod calor oppositus per se causabit frigiditatem, quod est omnino impossibile.
Secundo sic: possibile est voluntatem per actum suum remittere actum intellectus. Hoc patet, quia potest ipsum totaliter corrumpere ammovendo intellectum ab eo. Ponatur ergo inesse de facto et arguo sic: hec volitio remissiva intellectionis necessario presupponit intellectionem aliquam priorem, igitur intellectio illa que ponitur remitti per eam non corrumpitur tota. Consequentia est clara, quia talis volitio non necessario presupponit aliquam intellectionem priorem aliam ab intellectione que remittitur per ipsam. Antecedens vero probatur, quia hec volitio necessario presupponit aliquam intellectionem, aliter voluntas posset ferri in incognitum, quod est contra beatum Augustinum X [114va] De Trinitate per totum, nec aliquam posteriorem que sequatur ipsam patet de se ergo aliquam priorem que precedit.
Tertio ad principale sic: sensibiliter apparet quod, si una candela illuminante aerem alicuius domus apponatur alia fit lumen intensius, ponatur quod aliqua candela illuminante aerem ponatur alia tante virtutis precise ad illuminandum aerem, sicut prima vel minoris et quero an lumen preexistens causatum a prima candela corrumpatur vel non. Si non, propositum, quia sequitur quod ex intensione luminis non corrumpitur lumen preexistens. Si sic, sequuntur duo inconvenientia manifesta. Primum est quod opposita secunda candela lumen non esset intensius, quod est contra positum et contra sensum. Consequentia patet, quia secunda candela non causat, nec causare potest perfectius lumen quam prima, cum sit tante virtutis precise ex supposito vel minoris, igitur, si lumen preexistens causatum a prima eorum pariter secunda illuminante aerem, evidens est quod lumen non erit intensius quam prius erat.
Secundum est quod subtracta candela manente tantum secunda lumen non esset remissius, cuius oppositum patet ad sensum. Consequentia est clara, quia, si lumen causatum a prima candela corrumpitur adveniente secundam ad ammotionem, non sequitur remissio luminis. Patet igitur assumpra conclusio de aliis formis a caritate. De caritate vero probo conclusionem.
Primo sic: possibile est caritatem augeri priori caritate manente, igitur credendum est ipsam sic augeri de facto. Antecedens patet, quia caritas potest augeri sicut cetere forme que, ut patet ex dictis, augentur priori forma manente. Consequentia probatur, quia cum Deus et natura nil faciant frustra. non est credendum in augmento caritatis Deum facere aliquid frustra, sed frustra annichilaret caritatem precedentem. Si caritas potest augeri ipsa manente, ergo etc. Et confirmatur, quia, si caritas potest augeri sicut cetere forme priores caritate manente cum ratio non convincat oppositum, nec auctoritas credendum est sic fieri.
Secundo sic: impossibile est quod in eodem instanti in quo viator per actum caritatis meretur sue caritatis augmentum augetur sibi caritas. Quo posito quero an caritas preexistens desinat esse pro eodem instanti vel non. Si non, propositum, quia sequitur quod gradus caritatis adveniens et precedens sunt simul pro eodem instanti, et pari ratione potuerunt simul esse pro toto tempore. Si sic, cum actus ille quo meretur non sit meritorius nisi per caritatem precedentem, si in illo instanti non sit caritas precedens, actus ille qui ponitur meritorius, non esset meritorius, quod contradictionem implicat. Forte dicetur ad istam rationem quod Deus non potest augere caritatem in illo instanti in quo habetur actus meritorius quo quis meretur sue caritatis augmentum. Sed ad veritatem hec evacuatio est nulla, quia dicere quod Deus non potest augere caritatem pro illo instanti est ad placitum et sine ratione dictum, quia, si ponatur in esse nulla, sequitur contradictio nisi aliquis vellet pro libito voluntatis fingere contradictionem. Et confirmatur, quia, si augmentum caritatis fiat in instanti et Deus non possit augere caritatem in illo instanti in quo quis meretur sue caritatis augmentum, sequitur quod in alio et cum inter quecumque duo instantia sit tempus medium, sequitur quod Deus non poterit augere caritatem illius quin necessario transierit aliquod tempus, quod non videtur bene dictum.
Secunda conclusio est quod caritas et universaliter omnis forma intensibilis augetur per acquisitionem nove realitatis sive nove partis eiusdem forme. Istam conclusionem deduco.
Primo sic: terminus ad quem cuiuslibet motus realis est aliquid reale. Hoc pa-[114vb]-tet, quia motus, secundum Aristotelem III et VII Physicorum, specificatur a termino ad quem, quod non esset verum nisi terminus ad quem in omni motu reali esset aliquid reale, sed motus augmenti caritatis terminus ad quem est realis et cuiuslibet alterius forme realis est vere realis, igitur eius terminus motus non est aliqua realitas se tenens a parte subiecti, utputa dispositio subiecti vel radicatio forme in subiecto, ut patet ex prima questione huius distinctionis, nec est realitas sive pars forme precedens, quia impossibile est terminum ad quem alicuius motus precedere motum, igitur est aliqua realitas sive pars forme noviter acquisite.
Confirmatur, quia impossibile est esse motum sine termino, cum non sit nisi via ad terminum, igitur impossibile est esse motum realem sine termino reali, sed motus augmenti sive intensionis forme est motus realis, igitur eius terminus est realis, sed eius terminus est aliqua qualitas et non dispositio subiecti, nec participatio qualitatis aliter alteratio non esset motus ad qualitatem et non qualitas precedens, ut patet ex dictis, ergo aliqua qualitas adveniens, et sic propositum.
Confirmatur ulterius, quia per omnem motum realem acquiritur aliquid reale, ut patet ex dictis universaliter, igitur illud reale quod acquiritur in motu augmenti et intensionis forme est realitas sive pars precedens, autem alia. Non prima, quia illa est iam acquisita, igitur alia, quia illa est secundum quam sit intensio forme. Sequitur quod forma vere intenditur per acquisitionem nove partis sive nove realitatis eiusdem.
Secundo, ad principale sic: nulla forma denominans aliquod subiectum denominatione intrinseca et formali potest ipsum secundum magis et minus denominare nisi facta reali mutatione in ipsa vel in subiecto. Hoc patet, quia, si forma et subiectum se habent eodem modo, eodem modo subiectum denominabitur. Non enim est aliqua ratio quare nunc denominetur aliter quam prius, sed caritas et omnis forma intensibilis denominat subiectum in quo est secundum magis et minus denominatione intrinseca et formali, ergo necesse est quod fiat aliqua realis mutatio in aliquo ipsorum. Sed hec mutatio non est, nec potest esse in aliquo subiecto, ut patet ex dictis, ergo est in forma. Sed realis mutatio non potest esse in forma ad propositum assignari nisi una pars eius acquiratur; ergo etc.
Tertio sic: implicatio contradictionis est quod aliquid de novo realiter perficiatur nisi adveniente reali aliquo ipsum perficiente, aliter posset dici quod materia perficitur realiter sine realitate adveniente, et sic tolleretur omnis via ad probandum distinctionem realem inter materiam et formam. Sed caritas intensa realiter perficitur non est dubium, ergo necesse est novam realitatem advenire ipsam perficientem. Et confirmatur, quia impossibile est quod idem sit realiter perfectius se ipso. Constat quod forma intensa est realiter perfectior remissa, igitur impossibile est quod sint idem penitus, et per consequens aliquid reale acquiritur intensa ratione cuius non est idem penitus, sed differens a remissa.
Quarto sic: si caritas augetur et non per acquisitionem nove partis sive nove realitatis, sequitur quod augmentans continue caritatem continue agit, quod tamen nihil auget, quod est omnino impossibile, quia sequitur nihil auget, igitur nihil agit. Et consequentia quantum ad primam partem consequentis est clara, quia certum est quod augmentans continue caritatem continue agit. Quantum ad secundam partem probatur, quia non facit formam preexistentem, nec aliquid aliud stante supposito, igitur nihil agit, et sic potest argui de qualibet forma intensibili.
Quinto sic: sequitur in augmento forme non acquiritur aliqua realitas nova que sit for-[115ra]-ma vel pars forme, igitur forma simul augetur et non augetur. Consequens est impossibile et implicativum contradictionis, igitur et antecedens. Consequentia probatur, quia illud non augetur quod non se habet aliter quam prius. Oppositum predicati infert oppositum subiecti, sed, si in augmento forme non acquiritur aliqua realitas nova que sit forma vel pars forme, tunc illa forma non se habet aliter quam prius; igitur, si in augmento forme non acquiritur aliqua realitas nova que sit forma vel pars forme, illa non augetur et tamen ponitur augeri, igitur simul augetur et non augetur.
Sexto sic: omne excedens aliud per aliquid excedit illud, sed, si duo calores sint nunc sub gradibus equalibus et unus eorum intendatur, altero non intenso calor intensus excedit non intensum, igitur per aliquid excedit ipsum, sed non excedit ipsum in aliqua realitate vel in parte caloris que prefuit, quia in illa est equalis et ex supposito, igitur necessario excedit ipsum in aliqua realitate vel parte caloris acquisita de novo, et per consequens necesse quod in augmento caloris noviter acquiratur aliqua realitas vel aliqua pars caloris.
Ultimo sic: si sint Petrus et Paulus habentes caritatem omnino sub gradibus equalibus et intendatur caritas Petri caritate Pauli sub eodem gradu manente, certum est quod Petrus esset magis charus et acceptus Deo quam Paulo. Ratio huius est, quia prius erant equaliter chari et accepti Deo, quia habentes caritates omnino equales et nunc Petrus est magis acceptus Deo quam prius, quia eius caritas est intensior. Paulus autem non, quia caritas eius sub eodem gradu manet quo prius. Tunc sic: caritas Petri stante supposito habet aliquid intrinsece de natura caritatis quam prius non habuit vel non. Si sic, cum nihil sit intrinsecum caritati nisi caritas vel pars caritatis, sequitur quod cum caritas intenditur acquiritur nova caritas vel nova pars caritatis, quod est propositum. Si non, sequitur quod Petrus et Paulus sunt equaliter chari et accepti Deo et tamen Petrus est magis charus et acceptus Deo quam Paulus, quod est impossibile et implicans contradictionem.
Ista consequentia probatur, quia, si caritas Petri non habet aliquid intrinsece de natura caritatis quod prius non habuit, sequitur quod erat equalis in natura caritatis caritate Pauli, quia prius erat equalis ei et nihil acquisivit de natura caritatis. Sed sequitur quod caritas Petri est equalis caritati Pauli in natura caritatis, igitur Petrus et Paulus sunt equaliter chari et accepti Deo, quia habentes caritates omnino equales et tamen Petrus est magis charus et magis acceptus quam Paulo, quia eius caritas est intensior ex supposito; igitur Petrus et Paulus simul erant equaliter chari et accepti Deo et tamen Petrus erit magis charus et acceptus Deo quam Paulo, que fuit consequentia declaranda.
Ex ista conclusione sequitur quod caritas et universaliter forma intensibilis, si sit permanens, augetur per additionem partis ad partem sive quia pars addatur parti utraque parte remanante quod principaliter querebatur. Deductio est evidens, quia caritas et universaliter omnis forma intensibilis, si sit permanens, augetur per acquisitionem nove partis priore non corrupta, igitur augetur per additionem partis ad partem utraque parte remanente. Consequentia est nota et antecedens quantum ad secundam partem patet ex prima conclusione et quantum ad primam patet ex secunda.
Et confirmatur ista propositio ad presens dupliciter.
Primo sic: ad sensum videmus quod, si una candela illuminando aerem apponatur alia, lumen intenditur in ipso vel igitur candela noviter apposita causat aliquod lumen in aere vel non. Secundum dari non potest, tum quia non posset assignari ratio cur lumen esset inten-[115rb]-sius nunc quam prius, tum quia ad sensum videmus quod ammota prima candela aer manet illuminatus, quod non esset possibile nisi candela secunda causaret lumen in ipso. Relinquitur ergo primum et sic propositum, quia cum lumen causatum a prima candela non corrumpatur, sed remaneat, ut patet ex prima conclusione, sequitur quod intendatur per additionem luminis noviter causati priori lumine remanente et quia idem iudicium est de qualibet alia forma intensibili, sequitur quod omnis talis intendatur per additionem partis ad partem utraque remanente.
Confirmatur, quia experientia manifestat quod duo ignes, quorum quilibet sit 10 graduum vel 20 simul agentes in stuppam equaliter distantem ab utroque, causant maiorem calorem in ipsa quam alter eorum precise, vel igitur uterque eorum causat gradum caloris in ipsa, vel non. Si sic, propositum, quia sequitur quod ex gradu et gradu caloris sit unus calor intensus, et per consequens calor intenditur per additionem gradus ad gradum sive partis ad partem remanante utraque parte, quod intendimus. Si non, sequitur quod illo ammoto qui non causat calorem in stuppa calor stuppe non remittetur, cuius oppositum patet ad sensum. Et ulterius non apparet aliqua ratio quare unus causabit calorem et alius non, cum sint equalis et inequali distantia ex supposito.
Ultimo sic: caritas intensa habet plures gradus caritatis quam caritas remissa, igitur caritas intenditur per additionem gradus ad gradum utroque remanente. Consequentia nota. Oppositum enim consequentis infert oppositum antecedentis, quia sequitur caritas non intenditur per additionem gradus ad gradum utroque remanente, igitur ex gradu et gradu caritatis non sit caritas intensior, ergo caritas intensa non habet plures gradus caritatis quam caritas remissa, quod est oppositum antecedentis. Sed antecedens probatur, quia, si detur oppositum, sequitur quod caritas Christi non fuit intensior caritate lini, quod non videtur ab aliquo catholico concedendum. Ista consequentia patet, quia caritas Christi non est maior caritate lini, igitur nec melior. Dicit beatus Augustinus VI De Trinitate, capitulo 22, de parvis, quod in his que non mole magna sunt, hoc est maius esse, quod est melius esse, sed, si detur oppositum antecedentis, evidenter sequitur quod caritas Christi in natura caritatis non sit maior caritate lini.
Tertia conclusio principalis est quod pars sive realitas adveniens in augmento caritatis et cuiuslibet alterius forme intensibilis realiter distinguitur a priori.
Probatur primo sic: implicatio contradictionis est quod aliqua realitas sit realiter prior non solum nam sed etiam duratione eo quod est idem realiter cum ipsa, sed realitas forme precedentis est realiter prior realitate adveniente non solum natura, sed etiam duratione, igitur ista realiter non est illa et quelibet earum est forma intensa, igitur realiter distinguitur in ipsa. Nec valet si dicatur quod nulla istarum realitatum est in actu, sed in potentia tantum cum sint partes unius forme, quia esse sic in potentia non impedit distinctionem realem aliter duo semipalmi non distinguerentur in palmo, quod est evidenter falsum.
Secundo ad principale sic: illa non sunt idem realiter, quorum unum potest realiter esse altero non existente. Hoc patet per primum principium complexum. Et, si negatur, perit omnis via probandi distinctionem realem inter quecumque, sed realitas forme precedentis potest realiter esse alia realiter non existente, quia per modum remissionis potest ab ipsa totaliter separari; ergo etc. Et confirmatur, quia quod pro aliqua mensura est vel fuit et non est vel non fuit idem realiter cum aliquo pro nulla mensura est idem realiter, cum ipso. Sed rea-[115va]-litas forme precedentis pro aliqua mensura fuit pro qua non fuit idem realiter cum sequente, quia ante forme intensionem realitas precedens fuit, et tamen non fuit idem realiter cum sequente, quia nondum erat.
Tertio sic: vel quelibet istarum realitatum est idem realiter, cum tota forma, vel non. Si sic, sequitur quod totum reale sit idem realiter cum sua parte, quod est impossibile. Si non, igitur una earum realitatum non est idem realiter cum alia, quia non dividitur a toto nisi ratione alterius.
Ultima conclusio est quod pars sive realitas adveniens in augmento caritatis et cuiuslibet alterius forme intensibilis sunt eiusdem speciei specialissime cum priori et universaliter omnes partes caritatis. Probatur sic: si pars adveniens in augmento caritatis non esset eiusdem rationis specifice cum precedente, sequeretur quod caritas intensa non esset eiusdem speciei cum caritate remissa. Consequens est falsum etiam secundum omnes, igitur et antecendes. Consequentia probatur, quia constitutum ex duobus alterius et alterius rationis non est eiusdem rationis specifice cum aliquo ipsorum, sicut patet de homine respectu anime et corporis et similibus. Et confirmatur, quia, si pars adveniens in augmento caritatis esset alterius rationis a precedente, vel faceret aliquid per se unum cum ipsa, vel non. Si non, caritas intensa non esset aliquid per se unum, quod non est verum. Si sic, necessario caritas intensa variaret speciem, quia aliquid esset essentiale caritatis intense, quod tamen non eiusdem rationis esset essentiale caritatis remisse.
Secundo sic: ex duobus accidentibus diversarum rationum, quorum neutrum alterum informat, non constituitur essentia per se una. Patet de se, sed gradus precedens et adveniens in augmento forme sunt duo accidentia, quorum neutrum alterum informat secundum omnes, et ex ipsis constituitur essentia per se una, aliter forma intensa non esset per se una quod nullus ponit, igitur isti gradus non sunt diversarum rationum. Et hoc de secundo articulo.
Quantum ad tertium et quartum articulos simul contra conclusiones istas movenda et dissolvenda sunt dubia. Et primo contra primam et secundam propositionem quam ex prima et secunda intuli correlarie est quedam opinio que ponit, sicut in primo articulo tangebatur, quod impossibile est formam aliquam augeri per additionem partis ad partem utraque parte remanente. Sed in augmento cuiuslibet, ut asserit hec opinio, tota forma corrumpitur et nova alia perfectior generatur primam continens in virtute sic quod in subiecto nunquam sunt simul alique forme due, quarum una realiter aliam in ipso precedat.
Gualterus Burlee in tractatu De intensione et remissione, capitulo 1
Pro ista opinione quidam doctor noster arguit.
Primo sic: si intensio luminis fieret per additionem luminis ad lumen utroque remanente, sequeretur quod lumen in aere esset infinitum intensive. Consequens est falsum et contra omnes, igitur et antecedens. Consequentia probatur sic: ponatur quod aliquod corpus luminosum causet lumen in aere vel in aliquo susceptivo luminis in instanti a et quod continue post a moveatur ad illud susceptivum luminis appropinquando illi susceptivo. Certum est quod in isto casu posito lumen in isto susceptivo continue augmentatur. Si ergo augmentetur per additionem luminis ad lumen cum corpus luminosum in quodlibet instanti temporis mensurantis illum, sed illam appropinquationem causet tantum lumen in illo suscepti-[115vb]-vo quantum causavit in a et infinita sunt instantia in tempore illius appropinquationis et omnia illa lumina manent simul cum intensio forme per me fiat per additionem partis ad partem utraque simul remanente, sequitur quod infinita lumina equalia in intensione erunt simul in illo susceptivo. Sed illud quod habet infinitas partes equales per quarum additionem sit eius intensio est infinitum intensive, ergo aliquod totale lumen est infinitum intensive, quod autem corpus luminorum in quolibet instanti post a causaverit tantum lumen quantum causavit in a. Probatur sic: quia quanto agens est perfectus et propinquius passo equaliter vel magis disposito quam prius, tanto fortius agit et perfectiorem effectum inducit. Sed corpus luminosum continue post a magis approximatur susceptivo luminis quam prius et susceptivum est eque dispositum vel magis quam prius, quia unum lumen disponit ad aliud vel saltem non reddit subiectum indispositum ad aliud lumen ex quo diversa lumina possunt simul esse et facere unum, ergo corpus luminosum continue post a causat tantum lumen quantum causavit in a. Et, si dicatur quod continue post a causat maius lumen quam causaverit in a, adhuc conceditur propositum, quia magis includunt equale, ergo, si causat maius lumen, causat equale. Et iterum illud quod constituitur ex infinitis partibus formalibus intendentibus ipsum quarum semper posterior est perfectior priore est infinitum intensive, ergo totum illud lumen aggregatum ex infinitis erit infinitum intensive. Si vero dicatur quod corpus luminosum in quolibet instanti post a causat minus de lumine quam prius, ita quod quanto est propinquius susceptivo luminis tanto causet minus de lumine novo, totum tamen lumen est maius quanto corpus luminosum magis appropinquat. Adhuc conceditur propositum, quia accipiatur aliquod instans temporis mensurantis illam approximationem et sit illud instans d in d instans corpus luminosum causat minus de lumine quam in aliquo instanti priori, ergo in quolibet instanti inter d et a causabitur tantum lumen in illo susceptivo quantum causatur in instanti d, quia, si causatur maius, causatur et tantum sive equale tamen ergo infinita instantia sint inter d et a, sequitur quod in d instans sunt infinita lumina in illo susceptivo tante perfectionis vel intensionis quante est illud lumen novum causatum in instanti a, quia omnia illa lumina manent et constituunt unum lumen, ergo totum existens in illo susceptivo in instanti d erit infinitum intensive cum componatur ex infinitis partibus equalibus in perfectione sive intensione.
Preterea, ad principale secundo sic: illud quod non est intensius sua parte formali non intenditur per additionem partis formalis ad partem formalem. Hoc patet, quia ex opposito sequitur oppositum, quia, si aliquid intendatur per additionem partis ad partem, tunc ex hoc quod est maius et plures partes habens est intensius, sed totum est maius et plures partes habens quam pars aliqua; ergo, si aliquid intendatur per additionem partis ad partem, illud erit intensius sua parte formali, ergo ex supposito illud quod non est intensius sua parte formali illud non intenditur per additionem partis ad partem, sed forma non est intensior sua parte formali, ergo forma non intenditur per additionem partis formalis ad partem formalem. Maior patet ex dictis et probatur minor sic: accipiatur calor intensissimus et sit a, et sint b et c due medietates formales eius caloris. Tunc quero [116ra] an b sit calor intensus, sicut a an est calor remissior si b sit calor ita intensus, sicut a ergo tota forma intensa non est intensior sua parte formali, quod est propositum. Si detur quod b est calor remissior quam a eadem ratione medietas illius, b erit remissior illa medietate et medietas illius medietatis remissior illa medietate etc, quousque sit deventum ad calorem remississimum vel valde remissum. Cum ergo huiusmodi partes formales sint simul in eodem subiecto adequato, sequitur quod in eodem subiecto adequato simul erunt calor intensissimus et calor remississimus, quod videtur impossibile propter tria.
Primo, quia calidum summum et calidum remissum sunt incompossibilia ita quod non possunt simul esse in eodem subiecto adequato; quod patet, quia, si ponantur in diversis subiectis, agunt et patiuntur ad invicem. Calidum enim in summo approximatum calido remisso agit in ipsum expellendo illum gradum remissum, sed illud quod expellit aliud est incompossibile ei; ergo calor summus et remissus non possunt simul stare in eodem subiecto adequato.
Secundo, quia forma habens contrarium non remittitur nisi per admixtionem contrarii. Si ergo calor remissus sit, cum calore intenso cum calor non sit remississimus nisi per admixtionem frigoris, sequitur calor intensissimus esset simul cum frigore, quod est impossibile.
Tertio, quia forma intensissima non permixtit secum aliquod contrarium sibi, quia qualitercumque sit contrarium facit quod forma contraria cui admiscetur non est pura, nec per consequens intensissima. Sed calor remississimus aliquo modo contrariatur calori intensissimo, ergo calor remississimus nullo modo potest esse cum calore intensissimo. Istud argumentum, ut dicit iste doctor, potest evidentius fieri in aliis terminis, scilicet in raritate intensissima et raritate remissa, quia accipiamus aliquod corpus rarissimum. Et sit a sua raritas intensissima et sint b, c medietates formales ipsius a. Tunc queritur: aut b est raritas ita intensa sicut a, vel est magis remissa. Si sit ita intesa, tunc totum non est intensius sua parte, et per consequens intensio non sit per additionem partis ad partem. Si vero b sit raritas magis remissa quam a, eadem ratione medietas ipsius erit magis remissa quam b, et sic de medietate medietatis et ita simul et adequate in eodem subiecto erunt raritas intensissima vel valde remissa, quod est impossibile, quia quanto raritas est remissior partes sui subiecti propinquius iacent et quanto raritas est intensior, tanto partes sui subiecti medietate remotius iacent, ergo, si in eodem subiecto adequato simul raritas intensissima et raritas remississima, sequitur quod eedem partes simul iacebunt magis propinque et magis remote et minus remote, quod est impossibile.
Tertio ad principale sic: illud quod non diminuitur per ablationem partis a parte, non augetur per additionem partis ad partem. Hoc patet, quia augmentum et diminutio sunt contraria, et per consequens habent fieri circa idem et modis contrariis, sed forma suscipiens magis et minus non diminuitur per ablationem partis a parte, ergo non augetur per additionem partis ad partem. Maior patet. Minor probatur sic: si forma suscipiens magis et minus diminueretur per ablationem partis a parte, sequitur quod tota forma simul perderetur, quod est per me falsum et repugnans antecedenti. Consequentia probatur sic: quandocumque aliquod agens est equaliter approximatum duabus equalibus in virtute ad resistendum illi agenti et medium est eque dispositum et non est aliquid impedi-[116rb]-ens actionem agentis in unum magis quam reliquum istorum, nec est aliud magis promovens actionem in unum magis quam reliquum stantibus omnibus istis conditionibus paribus in eadem mensura in qua illud agens destruit unum et reliquum ista, ut dicit, est de se nota, quia ex quo agens est eque propinquum utrique et omnia alia sunt paria non est aliqua ratio propter quam magis excitius destruat unum quam reliquum. Accipiamus ergo duas mediates qualitativas forme corrumpende et sint a et b illa per me extenduntur simul secundum totam profunditatem sui subiecti, et ita equaliter distant ab agente habente potestatem diminuendi et corrumpendi illam formam. Iterum ille medietates sunt equales in virtute ad resistendum actioni agentis et medium est eque dispositum, quia medium est omnino idem, nec est aliud impedimentum quare non agit in unam illarum partium, sicut in reliquam ex quo omnia sunt paria, ergo in eadem mensura in qua destruit unam medietatem destruit reliquam, et eodem modo potest argui de omnibus medietatibus et de omnibus partibus, scilicet quod una medietas nec aliqua pars corrumpitur ante aliam, ergo tota forma simul corrumpitur que fuit consequentia declaranda.
Quarto ad principale sic: si forma intenditur per additionem partis ad partem, sequitur quod due forme accidentales eiusdem generis sic se habeant quod una excedit aliam in infinitum in perfectione. Consequens est impossibile, quia sequitur quod forma excedens esset infinite perfectionis intensive, quod est impossibile. Consequentia probatur, pro cuius probatione supponuntur duo communiter concessa. Primum est quod contraria differunt specie, secundum quod impossibile est esse duas species equalis perfectionis in universo, nec est impossibile duo individua duarum specierum esse eque perfecta.
His suppositis sic arguitur: sint a et b duo individua specierum contrariarum et sit a individuum albedinis et b individuum nigredinis. Tunc a excedit b in perfectione sine omni proportione, sed cuiuslibet finiti ad infinitum est aliqua proportio; ergo etc. Quod autem a excedit b in perfectione sine omni proportione probatur, quia a habet infinitas partes qualitativas seu formales, secundum opinionem quam sequor. Tunc sic a excedit in perfectione suam medietatem qualitativam in duplo et, si una medietas excedit b cum sit perfectioris speciei quam b, ergo a excedit b in duplo. Et eodem modo potest probari quod a excedit b in quadruplo, cum igitur a secundum istam opinionem sit divisibilis in infinitum secundum tales partes formales et totum excedit partem suam in perfectione. Sequitur quod a excedit aliam eius partem in duplo, et aliam in triplo, et aliam in quadruplo, et sic in infinitum et quelibet pars eius est perfectior in entitate quam ipsum b et quod excedit perfectius excedit minus perfectum, sequitur quod a excedit b in duplo, in triplo, in quadruplo et in infinitum, et per consequens a excedit b in perfectione sive omni proportione.
Quinto ad principale sic: in quolibet instanti temporis mensurantis augmentum forme acquiritur aliquid de forma. Si ergo prima forma non corrumpatur in adventu forme posterioris, sequitur quod infinite forme eiusdem speciei quarum quelibet facit formam intensiorem erunt simul adequate in eodem subiecto, quod est impossibile, quia, si sic esset, illa forma esset infinita intensive.
Sexto arguitur sic: per cuius ablationem non minuitur forma, per eius additionem non augetur, sed forma non minuitur per solam ablationem partis a parte; ergo non augetur per solam additionem partis ad [116va] partem. Maior patet. Minor probatur sic: omnis motus est a subiecto in subiectum. Hoc est ab aliquo positivo in aliud, ergo in omni motu acquiritur aliquod positivum novum, sed per illam ablationem partis a parte non acquiritur aliquod novum positivum; ergo per solam ablationem partis a parte non diminuitur forma.
Septimo vero sic: termini motus sunt incompossibiles, sed partes forme sunt termini motus alterationis, ergo partes forme sunt incompossibiles, sed incompossibilia non possunt esse adequate simul, ergo intensio forme non sit per additionem partis ad partem utraque parte remanante. Maior est manifesta. Minor probatur, quia, si fiat motus a magis albo ad minus album, terminus a quo istius motus est albedo remissa et terminus ad quem est albedo intensa.
Octavo: si forma intendatur per additionem partis ad partem, sequitur quod nulla forma augetur, quia nec pars precedens augetur, nec pars sequens, nec aggregatum ex utrisque, sicut fuit argumentum in proponendo questionem.
Novo sic: omne potens inducere aliquam formam in subiecto susceptivo forme potest inducere consimilem formam in consimili gradu in subiecto eque vel magis disposito ad consimilem formam stante consimili virtute agentis et stante equali approximatione agentis ad passum. Si ergo forma intendatur per additionem partis ad partem, agens potens inducere unam partem forme potest inducere aliam partem equalem in subiecto equaliter vel magis disposito, cum ergo subiectum habita una parte forme non minus dispositum sit ad aliam partem forme, immo magis quam erat antequam illa pars forme induceretur. Sequitur quod agens potens inducere unam partem forme potest post inductionem illius partis inducere aliam partem equalem partiprime inducte priori parte remanente, et adhuc illa secunda parte inducta potest inducere aliam partem consimilem remanentibus prius inductis et, cum additio partis ad partem intendat et augmentet formam, sequitur quod agens potens inducere formam remissam potest inducere formam intensam, et ita calidum remissum potens inducere aliquem gradum caloris poterit inducere intensum gradum caloris, quod videtur inconveniens.
Decimo sic: si intensio forme fiat per additionem partis ad partem, tunc multe forme absolute eiusdem speciei erunt simul adequate in eodem subiecto. Sed, si multe possunt esse simul, sequitur quod infinite possunt esse simul, et ita non esset status in formis, nec esset supremum nec infinitum, quia quacumque albedine data contingit ei aliam albedinem addere.
Undecimo sic: motus naturalis sive velocitas motus naturalis intenditur in fine et tamen non intenditur per additionem partis ad partem, ergo non omnis intensio forme sit per additionem. Maior patet per Philosophum IV Physicorum. Minor probatur sic: pars prior motus vel velocitas motus non manet in adventu posterioris partis. Hoc enim est contra rationem successivi, scilicet quod pars prior et posterior maneant simul.
Ultimo sic: lumen radii solaris quandoque intenditur et non per additionem partis ad partem, probatur, quia continue ad motum solis sit radius in alio et alio subiecto, quia sit continue in alio et in alio loco. Si enim radius quiesceret in eodem loco, sequeretur quod sol quiesceret. Si ergo lumen radii solaris intenderetur per aditionem partis ad partem, sequeretur quod aliqua pars luminis, que nunc est in ista parte aeris, esset in alia parte aeris, quia lumen remissum fuit in alia parte aeris in qua non est lumen eius intensum, quia ponamus quod aer in quo nunc est radius quiescat. Si ergo lumen radii intendatur per additionem partis ad partem, sequitur quod ea-[116vb]-dem pars luminis nunc est in uno subiecto et iam in alio et ita accidens migrat de subiecto in subiectum, quod est falsum.
Ad rationes Burleii
Ad primum istorum reduco rationem contra facientem, quia, si deductio illa sit bona, sequitur quod quelibet magnitudo pertransita sit infinita, quod est evidenter falsum et contra eum. Deductio patet per modum suum arguendi, quia ponatur quod aliquod mobile moveatur continue super aliqua magnitudine accipiatur aliquod instans temporis mensurantis illum motum. Et sit illud instans a. Tunc verum est dicere quod in instanti a illud mobile acquisivit aliquid de spatio et continue ponitur moveri, etiam post a. Verum est dicere quod in quolibet instanti post a acquisivit aliquid de spatio, vel igitur quod acquisivit in quolibet instanti post a est equale priori acquisito in instanti a aut maius aut minus, iuxta deductionem suam. Si equale, cum infinita sint instantia, sequitur per eum quod in magnitudine illa sint infinita spatia equalia sive infinite partes equales, et per consequens quod nigredo illa sit extensive infinita, quia illud quod habet infinitas partes equales per quarum additionem sit eius extensio, est infinitum extensione, sicut per eum illud quod habet infinitas partes equales per quarum additiones sit eius intensio sit infinitum intensive. Si maius, idem sequitur, quia per eum maius includit equale, et per consequens, si acquisivit maius spatium, acquisivit equale. Si minus, idem sequitur per modum suum arguendi, quia accipiatur aliquod instans illius temporis post a et sit d, tunc verum est dicere quod in instanti d illud mobile acquisivit minus de spatio quam in alio instanti priori, ergo in quolibet instanti intellectus d et a acquisivit tantum de spatio quam in instanti d, quia, si acquisivit maius, acquisivit equale cum ergo infinita instantia sint inter d et a, sequitur quod in d instanti sunt infinita spatia acquisita tante quantitatis sive extensionis quante est istud spatium novum acquisitum in instanti d et quia omnia illa spatia manent in magnitudine pertransita, sequitur per eum quod magnitudo illa sit infinita.
Iterum, si deductio illa sit bona et conclusio illius doctoris sit vera, sequitur posito quod lumen in aere continue augmentetur, sicut ipse supponit in ratione sua quod infinita lumina corrumpantur et infinita generentur, quorum quodlibet durat per solum instans, quod non videtur rationabiliter dictum, nec bene possibile.
Consequentia: quantum ad primam partem consequentis patet per eum posito quod lumen in aere continue intendatur per approximationem corporis luminosi causantis lumen in ipso; corpus illud luminosum in quolibet instanti temporis mensurantis approximationem causat lumen in aere et infinita sunt instantia in tempore eius approximationis, igitur corpus illud luminosum causat in ipso infinita lumina et, quia per eum in augmento luminis nunquam duo lumina manent simul, quia tunc lumen intenderetur per additionem partis ad partem utraque parte remanente, quod negat, sequitur quod in tali augmento luminis infinita lumina corrumpantur et infinita noviter generentur que sint prima pars consequentis.
Ex hoc statim apparet consequentia quantum ad secundam partem consequentis, quia, si aliquod lumen duraret plusquam per instans cum in quolibet instanti per eum, causetur novum lumen; iam duo lumina essent simul in aere, cuius oppositum intendit. Et similiter potest probari posito quod albedo in aliquo subiecto continue augmentetur quod infinite albedines sunt corrupte et infinite generate in subiecto illo quarum nulla duravit nisi tantum per instans et de qualibet [117ra] alia forma conformatur quod non videtur bene dictum. Et adhuc sequitur ulterius quod aer sit illuminatus per aliquod tempus et quod nullum lumen per tempus sit in ipso. Sequitur etiam quod aliquod subiectum per tempus esset album et quod nulla albedo per tempus erit in eo, quod est impossibile, ut videtur.
Preterea, si deductio illa sit bona et formarum intensio fiat, quia producitur forma perfectior priori desinente esse, ut isti doctori videtur, adhuc sequitur lumen in aere esse infinitum intensive, quod tamen est inconveniens ad quod deducit. Assumptum declaro, pro cuius declaratione premitto aliquas propositiones communiter concessas.
Prima est quod omne lumen finitum intensius sive perfectius alio in aliqua determinata proportione excedit illud. Hoc patet, quia omne lumen intensius alio excedit illud et, si sit finitum, non excedit infinite, igitur in aliqua determinata proportione.
Secunda est quod cuicumque lumini quod exceditur tum ab aliquo in aliqua determinata proportione potest fieri additio luminis secundum proportionem excessus luminis excedentis. Ista propositio patet, quia, sicut est in excessu quantitativo, ita videtur esse in excessu qualitativo, sed sic est in excessu quantitativo quod cuicumque quantitati que exceditur ab alia in aliqua determinata proportione potest fieri additio quantitatis secundum proportionem excessus quantitatis excedentis, quia, si una linea excedit aliam in uno pede, sicut linea bipedalis excedit pedalem, certum est quod linee excesse potest fieri additio linee pedalis, et sic de qualibet alia determinata proportione, igitur sic erit in excessu qualitativo, quia cuicumque qualitati, et sic lumini quod exceditur ab aliquo in aliqua proportione potest fieri additio.
Tertia est quod, si lumini excesso fiat additio luminis secundum proportionem excessus luminis excedentis, ex his duobus luminibus fiat unum lumen equale punctualiter lumini excedenti. Verbi gratia: sit lumen excessum a et lumen excedens b et lumini a fiat additio luminis secundum proportionem excessus luminis b et illud lumen additum sit c ex luminibus a et c fiet unum lumen equale punctualiter lumini b. Hoc patet, quia, si lumen excedens sit perfectius sive intensius in duplo et lumini excesso addatur lumen equale, evidens est quod ex hic duobus fiet unum lumen punctualiter lumini excedenti et hoc evidenter apparet in excessu quantitativo, quia, si linee pedali que exceditur a bipedali in duplo, si addatur alia linea pedalis, certum est quod linea resultans ex his duabus erit punctualiter equalis linee bipedali, quia ex duabus lineis pedalibus resultat linea bipedalis et, sicut est in proportione dupla, sic etiam in qualibet alia.
Quarta propositio est quod possibile est quod intensio luminis fiat per additionem luminis ad lumen utroque remanente et lumen non esse intensius quam si talis intensio fiat per productionem perfectioris luminis priori desinente esse. Et hoc sequitur ex precedentibus, quia illud lumen perfectius quod produceretur priori desinente esse secundum istum doctorem sit a, tunc sic: lumen a in aliqua determinata proportione excedit lumen quod nunc existit in aere nisi sit infinitum ex prima propositione, igitur lumini excedenti potest fieri additio luminis secundum proportionem excessus luminis a, ut patet ex secunda qua additione facta fiet unum lumen equale punctualiter lumini a, ut patet ex tertia; igitur etc.
His propositionibus premissis declaro propositionem sic: possibile est quod intensio luminis fiat per additionem luminis utroque remanente lumine et lumen non esse intensius quam si talis additio fieret per productionem perfectioris luminis priori deficiente esse, igitur, si ex primo, sequitur lumen in aere esse infinitum intensive et ex secun-[117rb]-do. Antecedens est declaratum et consequentia est nota, quia ex opposito consequentis evidenter infertur oppositum antecedentis. Confirmatur, quia posito quod in infinitis instantibus infinita lumina sint addita lumini nunc existenti in aere per continuam approximationem corporis luminosi ad ipsum, adhuc est possibile quod lumen non sit intensius quam si in quolibet instanti illorum sit in aere aliud et aliud lumen, quorum semper posterius sit perfectius priore, sicut isti doctori videtur. Hoc patet, quia possibile est quod tale lumen non sit intensius quam lumen ultimo producendum infinitis prioribus desinentibus esse, cum sit possibile intensionem luminis fieri per additionem luminis ad lumen utroque remanente et lumen non esse intensius quam si talis intensio fiat per productionem perfectioris luminis priori desinente esse, ut patet ex dictis, ergo, si ad positionem meam sequitur lumen esse infinitum intensive, et ad suam vel, si non ad suam, nec ad meam etc.
His premissis respondeo ad formam rationis et interimo consequentiam. Et ad probationem dico quod procedit ex falsa imaginatione. Imaginatur enim iste doctor in ratione illa quod in quolibet instanti temporis mensurantis approximatione corporis luminosi ad susceptibilis luminis corpus luminosum causet aliquod lumen in ipso, quod non est verum, quia in nullo motu continuo aliquid acquiritur in instanti, licet in instanti sit primo acquisitum illud, quod in tempore immediato acquirebatur, cuius oppositum sequitur non solum si corpus illud causaret aliud lumen in quolibet instanti illius temporis, sed etiam si causaret aliquod lumen in quolibet instanti ipsius. Est igitur imaginandum quod, sicut corpus illud luminosum quod ponitur continue approximari lumini susceptivo non sit ei propinquius in instanti, sed in tempore, quia in instanti non acquirit aliquod spatium, licet in instanti sit primo acquisitum spatium quod in tempore immediato acquirebatur, sic etiam non causat aliquod lumen in illo susceptivo in instanti, sed in tempore, licet in instanti sit primo causatum vel acquisitum illud lumen quod in tempore immediato acquirebatur sive causabatur, et ideo, sicut non sequitur ex infinitate instantium, quod spatium sive magnitudo pertransita sit infinita, sic etiam nec sequitur quod lumen acquisitum sit infinitum.
Sed contra solutionem istam est directe ratio que adducebatur in arguendo, videlicet quod quanto agens est propinquius passo equaliter vel magis disposito quam prius, tanto fortius agit et perfectiorem effectum inducit. Hoc dico quod ista propositio non est vera si agens illud fiat continue propinquius passo. Ratio huius est, quia in quolibet instanti agens est propinquius passo et tamen in instanti non producit aliquem effectum, quia in motu continuo non acquiritur aliquid in instanti, ut patet ex dictis. Sufficit igitur quod agens illud perfectiorem effectum producat vel quod tunc primo perfectior effectus sit ab ipso productus non quidem intelligendo cum exclusione, sed cum inclusione prioris. Et in isto sensu concedo conclusionem, quia in quolibet instanti post a verum est dicere quod in susceptivo illo sit primo maius lumen inductum vel causatum, non quidem cum exclusione, sed cum inclusione luminis precedentis, quia ante illud instans non fuit tantum lumen in ipso, sicut et in quolibet instanti verum est dicere quod ab illo corpore maius spatium est pertransitum intelligendo semper cum inclusione spatii precedentis, sed ex hoc non sequitur lumen illud esse infinitum, sicut nec spatium pertransitum, ut declaratum est supra.
Ad secundam nego minorem et ad probationem concedo quod b est calor remissior quam sit a intelligendo per a calorem intensissimum vel valde intensum, et per b medie-[117va]-tatem formalem ipsius, sicut intelligit iste doctor, et quando dicitur quod eadem ratione medietas formalis ipsius b esset remissior quam ipsum b et medietas ipsius medietatis esset remissior illa medietate, et sic de aliis. Concedo ex hoc tamen non sequitur quod possit devenire ad calorem remississimum cum in quolibet calore quantumcumque remisso sint infiniti gradus sive infinite partes intentionales, sicut in quolibet continuo quantumcumque parvo sunt infinite partes continue. Concedo tamen quod potest deveniri ad calorem valde remissum et quando dicitur ulterius quod, cum huiusmodi partes formales sint simul in eodem subiecto adequato, sequitur quod in eodem subiecto adequato simul erunt calor intensissimus et remississimus. Concedo quod in eodem subiecto adequato possunt simul esse calor simul intensissimus, id est valde intensus et remississimus, id est valde remissus, quia aliter non est dare calorem remississimum, ut patet ex dictis. Sic intelligendo quod calor ille valde remissus sit pars formalis illius caloris intensissimi et quando dicitur quod hoc est impossibile, nego et ad probationes respondeo.
Ad primam potest responderi dupliciter. Primo potest dici quod quamvis calidum summum et calidum remissum sint incompossibilia in eodem, tamen calor intensissimus et calor remissus non sunt incompossibiles eodem modo quo dictum est supra, quia non sequitur in isto subiecto sunt calor intensissimus et remississimus qui est pars formalis caloris intensissimi, igitur istud subiectum est summe calidum et remisse calidum, quia, licet calor ille remissus, si esset per se, sic quod non esset pars caloris intensissimi, daret subiecto esse calidum remisse, una tamen cum aliis partibus caloris, ex quibus una cum ipso sit unus calor intensissimus, non dat ei, nec potest dare esse calidum remisse, sed intense.
Secundo potest dici quod, si calor intensissimus et remississimus sint in diversis subiectis, adhuc calor intensissimus approximatus calori remisso non ageret in ipsum expellendo illum gradum remissum, sed isto manente causaret alium gradum caloris, ex quibus fieret simul unus gradus caloris intensior, et sic calor intensissimus non expelleret calorem remissum si essent in diversis subiectis, sed augmentaret ipsum, et per consequens non sequitur quod sint incompossibiles in eodem.
Ad secundam patet ex precedenti conclusione quod forma habens contrarium non remittitur per admixtionem.
Ad tertiam dico quod calor intensissimus non contrariatur calori remisso, nec etiam remississime si posset dari cum sit eiusdem speciei specialissime.
Ex his patet quid dicendum ad argumentum si fiat in raritate et densitate, quia concedo quod omnis raritas est intensior sua parte formali. Supposito quod raritas sit res distincta a substantia et quantitate et concedo quod in eodem subiecto adequato sunt simul raritas intensissima, id est valde intenssa et raritas remissa, id est valde remissa. Sed ex hoc non sequitur quod partes iacebunt magis propinque et minus propinque, quia, cum raritas illa remissa sit pars raritatis intense, non dat subiecto in quo est esse rarum remisse.
Sed contra solutionem istam iste doctor arguit dupliciter.
Primo sic: causa formalis non potest separari ab effectu formali, nec econverso, sed effectus formalis raritatis est facere distare partes seu remote ab invicem iacere; ergo effectus formalis maioris raritatis est facere partes remotius iacere et effectus minoris seu remissioris raritatis est facere partes minus remote iacere, ergo, si maior raritas et minor raritas sint simul adequate in eodem subiecto adequato et in eodem corpore, sequitur quod eedem partes iacebunt simul magis remo-[117vb]-te et minus remote, quod est impossibile.
Secundo sic: et supponit duo: primum quod possibile est virtute divina quod una medietas formalis raritatis auferatur a subiecto reliqua remanente non novam formam addendo illi subiecto. Secundo supponit quod in raro partes mediate remotius iacent quam in denso in aliqua determinata proportione. His suppositis arguit sic: ponamus quod in raro partes mediate iaceant remotius quam in denso in proportione centupla. Tunc sic: possibile est quod Deus auferat medietatem formalem illius raritatis remanente subiecto nullam aliam formam addendo illi subiecto, tunc illud subiectum esset minus rarum in duplo quam prius, et per consequens partes mediate eius iacebunt in duplo propinquius quam prius, et adhuc potest auferri iterum medietas medietatis remanentis ab illo subiecto, et tunc partes mediate eius iacebunt in quadruplo propinquius quam prius, et sic iterum fiet ablatio centies, et tunc partes mediate illius subiecti iacebunt propinquius in centuplo quam iacebant in primo raro a quo primo fiebat ablatio. Cum igitur in denso non iaceant partes propinquius quam in primo raro nisi in centuplo, sequitur quod partes eque propinque iacebunt in raro et denso, quod est impossibile. Et sequitur adhuc maius impossibile, scilicet quod partes in raro iacebunt propinquius quam in denso. Probatur, quia probatum est quod in aliquo raro iacent partes ita propinque sicut in denso. Si ergo ab illo raro auferatur medietas formalis illius medietatis reliqua mediate remanente nihil novum addendo illi subiecto, sequitur quod medietate absoluta partes illius rari iacebunt in duplo propinquius quam in denso, et per idem argumentum potest probari, ut dicit, quod possibile est quod partes rari iaceant in centuplo propinquius quam in denso, quia fiat centies ablatio medietatis sicut prius. Ista tamen non concludunt etc.
Ad primum igitur quicquid sit de maiori, quia in multis haberet instantiam, prout alias declaravi de visione et videre et similibus, dico ad minorem quod effectus formalis raritatis qui est totalis est facere partes distare secundum proportionem sue intensionis, sed effectus formalis raritatis que est pars alterius raritatis non est facere partes distare secundum proportionem sue intensionis precise, sed, sicut ex ipsa et aliis partibus raritatis sit una raritas intensior, sic una cum aliis facit partes distare secundum proportionem intensioris raritatis totalis.
Ad secundum supposito quod raritas et densitas sint forme absolute realiter distincte, sicut Commentator videtur velle VII Physicorum dicens quod raritas et densitas sunt qualitates consequentes calidum et frigidum, dico quod in raro partes mediate remotus iacent quam in denso in aliqua determinata proportione ultra proportionem que requiritur ad densum. Est enim imaginandum quod in denso partes mediate iacent propinque in aliqua determinata proportione ultra quam si remotius iaceant non esset densum, sed esset rarum, et per oppositum in raro partes mediate iacent remore in aliqua determinata proportione citra quam, si propinquius iaceant, non esset rarum, sed densum. Et, quia in raro partes mediate non distant infinite, verum est, quia tales partes in ipso remotius iaceant quam in denso in aliqua determinata proportione ultra proportionem illam que requiritur ad densum. Tunc ad rationes que dicitur quod, si Deus auferat medietatem raritatis, partes mediate in raro iacebunt in duplo propinquius quam prius, dico quod verum est intelligendo de propinquitate que est ultra proportionem propinquitatis que requiritur ad densum, non autem de propinquitate simpliciter. Et, si ulterius auferatur medietas illius raritatis, partes mediate iacebunt quadruplo propinquius, non quidem simpliciter, sed ultra [118ra] proportionem propinquitatis que requiritur ad densum. Et, si isto modo partes fiant propinquiores in raro etiam in infinitum, patet quod nunquam erunt ita propinque sicut in denso.
Ad tertium principale nego minorem. Ad probationem nego consequentiam illam, quia non sequitur forma diminuitur per ablationem partis a parte, ergo tota simul perditur. Et ad probationem illius consequentie quando dicitur quandocumque aliquod agens est equaliter approximatum etc., dico quod illa maior non est vera si illud agens non sit tante virtutis quod simul possit omnia destruere, et sic est in proposito, quia quamvis medietates qualificative forme corrumpende sint equalis intensionis et equales per consequens ad resistendum actioni agentis, citius tamen destruitur una quam altera, quia agens non est tante virtutis quod possit omnes simul destruere. Et, si dicatur quod non est aliqua ratio propter quam magis vel citius destruat unam quam reliquam, potest dici quod, quia illud agens potest unam destruere et non omnes simul, idcirco una prius destrueretur quam alia, et tamen nec ista, nec illa necessario. Et, si omnino queratur causa quare illa eorum prius destruatur quam alia, potest dici quod illa prius destruitur quam Deus qui omnis regit administrat vult primo destrui. Potest etiam dici sicut forte aliqui dicunt quod pars prius inductiva firmius radicatur in subiecto, et ideo agens non potest ita cito destruere illam partem sicut aliam.
Ad quartum dico quod unam formam accidentalem excedere aliam eiusdem generis in infinitum in perfectione potest intelligi dupliciter: simpliciter scilicet et secundum quid. Simpliciter quidem, quia eius perfectio vel actio simpliciter est infinita. Secundum quid vero quantumcumque intenderetur excessa nunquam veniet ad perfectionem excedentis. In secundo sensu concedo consequens, et sic procedunt probationes sue, sed ex hoc non sequitur quod forma accidentalis sit infinita in perfectione, aliter anima mea esset infinita in perfectione, quia quantumcumque intenderetur musca, nunquam veniret ad perfectionem ipsius et angulus rectus esset infinitus, quia quantumcumque intenderetur angulus contingere, nunquam potest ei adequari, et sic de multis aliis.
In primo vero sensu nego consequentiam et ad probationem quando dicitur quod albedo excedit nigredinem in perfectione sine omni proportione, dico sicut prius quod non est verum simpliciter, sed solum secundum quid, scilicet quantum ad nobilitatem et perfectionem specificam in sensu dato quod quantumcumque intendatur nigredo, nunquam potest devenire ad perfectionem minime albedinis, quia, cum sint alterius et alterius speciei, equalis perfectionis esse non possunt, et in isto sensu procedit ultima probatio sua. Si aliquid concludit, ut patet, et per consequens ratio nulla, potest etiam dici secundo quod ratio deficit in principali probatione qua non probat quod albedo excedit nigredinem sine omni proportione. Non enim sequitur hec albedo excedit in perfectione suam medietatem qualitativa in duplo et sua medietas excedit nigredinem in duplo ratio est evidens, quia albedo non excedit suam medietatem in duplo quantum ad nobilitatem et perfectionem suam specificam, sed solum quantum ad intensionem. Et ideo non sequitur quod excedit nigredinem in duplo, quia non excedit suam medietatem in duplo quantum ad illud in quo sua medietas excedit nigredinem, et ex hoc statim apparet quod albedo non excedit nigredinem in duplo, et in triplo, et in quadruplo, et in infinitum, sicut isti doctori videtur.
Potest etiam reduci ratio contra eum, quia secundum eum in intensione forme continue in quolibet instanti est perfectior forma. Capio tunc albedinem remissam et arguo sic: hec albedo excedit nigredinem in perfectione, ergo aliqua albedo excedit nigredinem in infinitum, quod est inconveniens ad quod [118rb] deducit. Antecedens est suum. Et consequentiam deduco ex dictis suis, quia per eum in intensione albedinis continue in quolibet instanti est perfectior albedo, sed infinita sunt instantia, igitur infinite erunt albedines quarum semper posterior est priore perfectior. Tunc sic: hec albedo remissa excedit nigredinem in perfectione et a quacumque albedine sequente plus et plus exceditur, quia semper posterior est priore perfectior et infinite sunt albedines sequentes, igitur aliqua excedit nigredinem in infinitum imperfectione.
Ad quintum patet quid dicendum ex solutione prime rationis, quia non est verum quod in quolibet instanti temporis mensurantis augmentum forme acquiratur aliquid de forma, sicut dixi de mobili quod non acquirat aliquod spatium in instanti, licet in instanti sit primo acquisitum spatium illud quod in tempore immediato acquirebatur. Et potest ratio reduci contra eum satis evidenter, quia per eum in quolibet instanti illius temporis acquiritur alia et alia forma quarum posterior est semper priore perfectior et, cum infinita sint instantia, sequitur quod infinite tales forme sint acquisite, et per consequens posterior, si deductio sua sit bona, erit infinita intensive.
Ad sextam rationem dico negando minorem et ad probationem dicitur communiter et bene quod omnis motus acquisitivus est ab aliquo positivo in aliquod positivum, quia omnis talis motus est ad aliquid novum, sed non est verum de motu deperditivo cuiusmodi est motus diminutionis, quia talis non est ad aliquid novum.
Sed contra solutionem istam iste doctor arguit primo sic: Philosophus V Physicorum distinguens motum a mutatione dicit quod omnis motus est a subiecto in subiectum. Hoc est a positivo in positivum, sed nihil movetur ad illud quod habet, quia habitibus presentibus in materia cessat motus, quia in omni motu acquiritur aliquid novum.
Secundo sic: omnis mutatio est ab aliquo in aliud. Nam hoc sonat nomen, ut patet ex V Physicorum. Omnis etiam motus est ab opposito in oppositum, ut patet eodem V. Accipiatur ergo ille motus quem dico esse motum deperditionis ille motus est mutatio, quia est genus motus, ergo est ab aliquo in aliud. Queritur tunc de termino illius motus deperditionis. Cum enim omnis motus sit ab opposito in oppositum, oportet quod termini motus deperditionis sint oppositi, aut ergo sunt oppositi relative, aut contrarie, aut contradictorie, aut privative. Non relative patet de se, quia ad relationem non est motus, nec contradictorie, nec privative, quia inter sic opposita non est motus, sed mutatio subita, ut patet V Physicorum. Et ratio Philosophi est: quia omnis motus est inter opposita mediata, nam motus necessario requirit medium inter terminos motus, sed nec inter contradictoria, nec inter privativa opposita est aliquod medium, relinquitur ergo quod motus deperditionis sit a contrario in contrarium, sed certum est quod omnis deperditionis motus qui est a contrario in contrarium est aliquid positivum novum; ergo motus deperditionis est ad aliquid positivum novum, sed ista non concludunt.
Ad primum istorum dico quod Philosophus in illo loco loquitur de motu acquisitivo. Talis enim semper est de positivo in positivum, cum sit ad aliquid novum. Potest etiam dici, sicut aliqui dicunt, quod Philosophus in loco illo ponit differentiam inter motum et mutationem, quia subiectum motus est ens actu, mutationis autem materia prima que non est ens actu saltem loquendo de actu completo, et ideo dicit quod omnis motus est a subiecto in subiectum, quia in omni motu, sive sit acquisitivus, sive deperditivus, manet subiectum quod est ens actu. Per subiectum enim non intendit terminum a quo et terminum ad quem, sicut isti doctori videtur.
Ad secundum dico quod non omnis mutatio est ab aliquo in aliud, quia motus deperditivus est quedam mutatio, cum mutatio [118va] sit genus motus, etiam per eum; et tamen motus deperditus non est ab aliquo in aliquid, ut dictum est supra, cum non sit ad aliquid novum. Supponit ergo ratio quod debet probare, et per consequens petit principium.
Ad septimum principale dico quod non est istius doctoris, sed Goffredi quem iste doctor sequitur in hac materia a diversis diversimode respondetur, quia quidam dicunt quod in alteratione que est a minus albo ad magis album, terminus a quo non est albedo remissa, sed privatio termini ad quem, scilicet privatio albedinis intense. Quidam vero dicunt quod terminus a quo in tali alteratione non est privatio albedinis intense, sed nigredo que est in albedine remissa et hec est incompossibilis albedini intense. Quicquid tamen sit de solutionibus istis, quia saltem secunda videtur omnino impossibilis, quia supponit contraria simul esse in eodem sub gradibus remissis, cuius oppositum patet ex precedenti questione, concessa maiore illius rationis nego minorem, quia partes forme non sunt termini per se intensioris forme, quod ostendo etiam per istum doctorem, quia secundum cum omnis motus est a contrario in contrarium, sed partes forme, utputa albedo remissa et albedo intensa sive albedo precedens et albedo subsequens non sunt contraria cum sint eiusdem speciei specialissime, ergo. Dico tamen quod termini intensionis forme per se non sunt forma remissa et forma intensa, sed esse remissum et esse intensum. Verbi gratia: si fiat motus a minus albo ad magis album, terminus a quo istius motus non est albedo remissa, sed esse album remisse et terminus ad quem non est albedo intensa, sed esse intense album, et isti termini sunt omnino incompossibiles, quia impossibile est aliquod subiectum simul esse remisse album et intense album et quod illud sit verum apparet, quia iste motus sit a minus albo ad magis album, ergo terminus a quo est minus album sive remisse album, quia idem est et terminus ad quem est magis album sive intense album.
Ad octavum apparebit quid dicendum in respondendo ad argumenta principalia, quia istud argumentum fuit factum in proponendo questionem.
Ad nonum nego ultimam consequentiam, quia expositione quam sequor non sequitur quod agens potens inducere formam remissam possit inducere formam intensam, nec quod calidum remissum possit inducere intensum gradum caloris. Et ad probationem quando dicitur quod omne potens inducere aliquam formam in subiecto susceptivo forme potest inducere formam consimilem sub consimili gradu in subiecto eque vel magis disposit, dico quod verum est si in illo subiecto nondum induxit formam illam, sed, si induxit in ipsum gradum sibi adequatum, non potest isto manente inducere gradum consimilem, quia inductus est gradus sibi adequatus; et ideo non sequitur quod agens potens inducere unam partem forme possit post inductionem illius illa manente aliam partem equalem inducere.
Ad decimum concedo quod multe forme absolute eiusdem speciei facientes unam formam numero per se erunt simul et adequate in eodem subiecto et, si dicatur quod istud est contra Philosophum V Metaphysice, ubi dicit quod duo accidentia solo numero differentia in eodem subiecto primo esse non possunt, dico quod Aristoteles loquitur de accidentibus non facientibus per se unum in actu, et ideo dictum suum non est ad propositum. Et quando dicitur quod, si multe possunt esse simul, sequitur quod infinite quicquid sit de consequentia concedo consequens in sensu dato, quia, sicut quelibet magnitudo continua est divisibilis in infinitum, et per consequens habet partes infinitas, sic et quelibet forma intensibilis suo modo. Omnes tamen ille partes faciant unam formam numero per se unam, nec ex hoc sequitur formam illam esse infinitam intensive, sicut nec sequitur quod magnitudo continua sit infinita extensive. [118vb]
Potest etiam dici quod quia omnes partes forme faciunt per se unam formam numero non remanent actu plures forme numero sicut etiam videmus quod quelibet albedo habet plures partes secundum extensionem, quia tamen constituunt unam formam per se non conceditur quod ille partes sint plures forme sive plures albedines numero, sed una tantum. Et, si sic dicatur, non sequitur plures formas numero simul esse in eodem subiecto, quia partes forme non sic remanent actu plures.
Ad undecimum dico quod non est contra me, quia posui conclusiones de formis permanentibus. De motu vero et aliis successivis non loquor pro nunc, quia nondum inquisivi qualis sit eorum entitas.
Ad ultimum primo reduco rationem contra eum, quia vel iste doctor per radium solarem intelligit aliquam rem distinctam a lumine, vel non, sed precise luminem causatum a sole in illa parte aeris quam sol respicit diametraliter. Si detur primum, ratio nihil concludit, quia dicetur quod lumen radii solaris est in radio solari tanquam in subiecto, et per consequens non sequitur quod migrat de subiecto in subiectum. Si detur secundum, ratio est contra eum, quia ipse supponit in principio illius rationis quod continue ad motum solis sit radius in alio et in alio subiecto, quia continue sit, ut dicit in alio et alio loco, igitur, si radius non esset nisi lumen quod continue ad motum solis, fiat lumen in alio et alio subiecto, et per consequens migrat de subiecto in subiectum, quod est inconveniens ad quod deducit.
Ad rationem igitur potest diversimode respondere secundum quod de ratio solari diversi diversimode opinantur. Verum, quia nondum inquisivi qualis sit eius entitas an permanens, an successiva, an temporalis, an instantanea, pertranseo quousque pertractem de materia ista, quia, si eius entitas non sit permanens sed successiva, patet rationem non esse contra conclusionem meam. Aliqui tamen dicunt ad rationem illam quod licet accidens intrinsecum et vocant accidens intrinsecum illud quod educitur de potentia subiecti cuius est albedo non migrat de subiecto in subiectum naturaliter loquendo. Accidens tamen extrinsecum potest migrare de subiecto in subiectum. Et extrinsecum vocant illud quod non educitur de potentia subiecti. Eadem enim species, ut dicunt, causatur ab obiecto et recipitur in medio et est postea recepta in organo vel in potentia et quia lumen est accidens extrinsecum isto modo, quia non consurgit ex aere, sed ex sole videtur posse concedi, ut dicunt, quod migret de subiecto in subiectum. Et secundum hoc dicetur quod accidentia que non sunt in subiecto realiter, sed solum intentionaliter, ut reale distinguitur contra intentionale, possunt migrare de subiecto in subiectum etiam naturaliter.
Opinio Sancti Thome et Egidii
Contra secundam conclusionem est opinio sancti Thome et doctoris nostri domini Egidii quam ut plurimum doctores nostri sequuntur et potest ex fundamentis eorum contra ipsam argui multipliciter.
Primo sic: augmentatio potest esse sine generatione, igitur forma potest augmentari sine acquisitione nove partis eiusdem forme. Consequentia patet, quia sine generatione non potest esse acquisitio eiusdem forme. Antecedens patet, quia augmentatio et generatio sunt mutationes disparate, igitur augmentatio poterit esse sine generatione.
Preterea, si forma augetur per acquisitionem nove partis etc, vel illa pars noviter acquisita est essentialis forme specifice, vel accidentalis. Si essentialis, sequitur quod forma preexistens cui additur non erit in specie illa per se, quia carebat eo quod est essentiale illi speciei et quod caret eo quod est essentiale alicui speciei non est in specie illa per se. Si accidentalis, sequitur quod non faciat per se unum cum forma preexistente, et per consequens non augmentat ipsam.
Preterea, si forma augetur per acquisitionem nove partis eiusdem forme, sequeretur quod unum individuum secundum essentiam suam esset perfectius alio individuo eiusdem. [119ra] Consequens est falsum, quia in individuis eiusdem rationis non est ordo essentialis secundum perfectionem, igitur et antecedens. Consequentia probatur, quia, si sint due albedines equales omnino intensive, et una earum intendatur per acquisitionem nove partis eiusdem forme, altera remanente ut prius, patet quod albedo intensa secundum suam essentiam esset perfectior alia, et per consequens unum individuum secundum essentiam suam perfectius alio eiusdem rationis.
Preterea, res alba potest fieri albior nulla parte albedinis noviter acquisita, igitur albedo potest intendi sine acquisitione nove partis eiusdem forme. Consequentia patet, quia nulla res est albior nisi quia eius albedo est intensior. Antecedens probatur, quia ad sensum vidimus quod, cum res aliqua alba condensatur, ipsa sit albior et tamen non acquiritur nova pars albedinis; ergo etc.
Preterea, ex minus calido fit magis calidum nulla parte caloris noviter acquisita, igitur calor potest intendi sine acquisitione etc. Antecedens est Philosophi IV Physicorum dicentis quod ex calido fit magis calidum nullo facto in materia calido.
Responsio ad rationes Ockham
Ad primum istorum dico quod generatio potest accipi tripliciter. Uno modo, pro productione alicuius compositi per se existentis. Alio modo, pro productione forme seu termini formalis secundum quamlibet sui partem. Tertio, pro productione cuiuscumque novi.
Primo modo concedo quod augmentatio potest esse sine generatione et econverso, et etiam secundo, immo naturaliter non potest esse augmentatio cum tali generatione, quia augmentatio semper presupponit aliquam partem vel aliquem gradum forme que potest augmentari et quod sic generatur secundum quamlibet sui partem producitur, sed sic concesso antecedente patet quod non valet consequentia.
Tertio modo nego antecedens, quia impossibile est vera augmentationem esse sine tali generatione, ut patet per deductionem conclusionis mee, licet talis generatio possit esse sine tali augmentatione, et per hoc patet qualiter est concedendum quod augmentatio et generatio sunt mutationes disparate et qualiter non.
Ad secundum dico quod illa pars forme noviter acquisita est individuum illius speciei, sicut et precedens, et ideo isto modo et non alio quo precedens est essentialis vel accidentalis illius speciei. Sed tunc ratio nihil concludit, quia, si concedatur quod sit essentialis modo dicto, non sequitur quod forma preexistens cui additur non erat in specie per se. Nec probatio valet, quia omnia individua unius speciei isto modo sunt essentialia nature specifice, et tamen non sequitur hoc individuum caret illo, igitur non est in specie per se. Si vero concedatur quod sit accidentalis modo predicto, patet quod non sequitur quod non faciat per se unum cum forma preexistente, quia quelibet alia est sic accidentalis nature specifice, et tamen potest facere per se unum cum alia. Dico tamen ulterius ad maiorem declarationem quesiti quod illa pars noviter acquisita non est essentialis parti preexistenti et tamen essentialis forme totali que ex ipsa et preexistenti constituitur sicut preexistens.
Ad tertium concedo consequens quod albedo intensa secundum suam essentiam est perfectior remissa et quando dicitur quod in individuis eiusdem rationis non est ordo essentialis secundum perfectionem, dico quod non est verum absolute, sed sic intelligendo quod in ipsis non est ordo essentialis qualis est in individuis alterius speciei, et hoc est verum, quia in individuis alterius rationis est talis ordo universaliter, quia non possunt dari duo individua alterius rationis quin unum sit essentialiter perfectius altero. In individuis autem eiusdem rationis non est talis ordo universaliter, quia multa talia individua sunt essentialiter eque perfecta. Iterum inter individua alterius rationis est talis essentialis ordo quod minus perfectum per sui intensionem nunquam poterit adequari perfectioni, non autem individua eiusdem rationis, ut patet.
Ad quartum dico, sicut communiter solet dici, quod aliquid esse albius alio vel uno tempore magis quam alio potest intelligi dupliciter: secundum veritatem scilicet et existentiam vel solum secundum apparentiam. In secundo sensu concedo antecedens et ne-[119rb]-go consequentiam, quia possibile est aliquam rem esse albiorem secundum apparentiam eius albedine non intensa, sed in secundo nego antecedens et ad probationem dico quod, si res alba que condensatur sit albior secundum veritatem, necesse est aliquam partem albedinis esse noviter acquisita. Si vero res alba condensetur et nulla pars albedinis de novo acquiratur, dico quod ipsa non est albior secundum veritatem, sed solum apparentiam eo quod propter maiorem propinquitatem partium fortius movet visum.
Ad ultimum dico sicut et ad precedens sic quod ex minus calido non fit magis calidum secundum veritatem nulla parte caloris noviter acquisita. Et ad auctoritatem dico quod non intelligit quod ex minus calido possit fieri magis calidum nulla parte caloris noviter acquisita in parte subiecti que non est calida. Et hoc est dictum quod aliquid potest fieri magis calidum intensive sine hoc quod fiat magis calidum extensive et quod ista sit intentio Philosophi patet per verba immediate sequentia, quia, cum dicit quod ex calido fit magis calidum nullo facto in materia calido, statim subdit quod non esset calidum quando esset minus calidum quasi dicat quod ex minus calido fiat magis calidum nulla parte facta calida que non esset prius calida quando illud erat minus calidum, et hoc est verum.
Egidius
Contra tertiam conclusionem potest argui ex fundamento doctoris nostri.
Primo sic: quia, si gradus adveniens in augmento forme distingueretur realiter a priori, sequeretur quod quanto forma esset intensior, tanto esset perfectior et quanto esset remissior, tanto esset perfectior, quod est falsum secundum omnes. Consequentia probatur, quia quanto forma est compositior, tanto est imperfectior et econverso, quanto simplicior, tanto perfectior. Sed, si gradus adveniens in augmento forme distingueretur realiter a priori quanto forma esset intensior, tanto esset compositior et quanto remissior, tanto simplicior; ergo etc.
Preterea, si conclusio esset vera, sequeretur quod forma intensa non esset per se una, quod est falsum et contra me. Consequentia probatur, quia nunquam ex aliquibus duobus sit unum per se nisi unum illorum sit in potentia ad alterum, sed, si illa conclusio sit vera, forma intensa constitueretur ex partibus realiter distinctis, quarum una non esset in potentia ad alteram, cum forme non sit forma; ergo etc.
Confirmatur, quia ex duobus in actu non sit unum per se, VII Metaphysice, sed quelibet pars forme est aliquid in actu, ergo partes forme realiter distinguuntur in forma, et sic forma non erit per se una.
Ad rationes Ockham
Ad primam nego consequentiam et ad probationem nego maiorem, quia non est verum quod forma quanto est compositior, tanto est imperfectior, immo quanto est compositior isto modo, tanto est perfectior et quanto simplicior, tanto imperfectior, nec est universaliter verum quod omne simplex sit perfectius quolibet composito, aliter materia hominis esset perfectior homine, quod est falsum; ergo etc.
Ad secundam nego consequentiam et ad probationem similiter nego maiorem. Si illa duo sint in potentia ad unum tertium, quia, licet ex duobus quorum neutrum est in potentia ad alterum, nec ambo ad tertium non fiat unum per se, ex duobus tamen quorum neutrum est in potentia ad alterum potest fieri unum per se si ambo sint in potentia ad tertium et hoc apparet ad sensum. Videmus enim quod ex duabus aquis fit una aqua ita per se una, sicut erat quelibet illarum ex quibus componitur et tamen nulla illarum erat in potentia ad alteram, sed quia ambe prius erant in potentia ad constituendum unam aquam totalem fit ex ipsis una aqua per se. Et ad confirmationem Philosophi patet quod propositio non est vera si sic intelligatur absolute, quia ex duabus aquis quarum quelibet est aliquid in actu fit una aqua per se, ut notum est. Intelligenda est ergo auctoritas Aristotelis de his que sic sunt duo in actu [119va] quod neutrum est in potentia ad alterum, nec ambo ad unum tertium, et tunc non est ad propositum, quia partes forme non sunt in potentia ad constituendum unam formam totalem sicut partes aque ad constituendum unam aquam totalem.
Contra conclusionem quartam posset specialiter argui ex tertia, quia, si partes forme realiter distinguuntur, ut asserit tertia conclusio, et sunt eiusdem speciei specialissime, ut asserit quarta. Sequitur plura accidentia solo numero differentia simul esse in eodem subiecto primo, quod non est verum, sed ad illud patet quid dicendum ex solutione quarte rationis facte contra primam conclusionem.
Ad primam reduco primo rationem contrafacientem, quia vel ipse habet pro inconvenienti quod nulla forma augeatur, vel non. Si non, ratio est nulla, quia non deducit ad aliquod incoveniens. Si sic, ratio est contra eum, quia per eum pars precedens non augetur, quia non manet, nec sequens, quia non prefuit, nec totum aggregatum, quia per ipsum ex utraque vel penitus aggregatur.
Ad rationem igitur dico quod formam augeri vel intendi potest intelligi dupliciter. Uno modo, quia eadem forma numero que prius fuit minor, nunc sit maior. Alio modo, quod forme preexistenti additur aliqua forma similis vel pars forme ex qua constituitur una forma maior et perfectior intensive quam sit illa pars precise que prefuit. Et per oppositum dupliciter potest intelligi formam diminui vel remitti. Uno modo, quia eadem forma numero que prius fuit maior nunc fit minor. Alio modo, quia aliqua pars forme tollitur a forma ratione cuius forma que remanet fit minor et imperfectior intensive forma illa que prefuit. In primo sensu concedo quod nec caritas, nec aliqua forma mundi potest augeri nec minui, quia impossibile est quod eadem caritas seu eadem albedo numero nunc sit maior et prius fuit minor vel econverso. Et in isto sensu procedit illa ratio. In secundo tamen sensu caritas et omnis forma consimilis quantum est ex se potest minui vel augeri, et sic beatus Augustinus et doctores dicunt caritatem augeri, quia caritas que nunc est in isto est maior caritate que prefuit in ipso, nec oppositum probatur.
Secundam rationem, si bene deducatur, concedo concludere.