Conradus de Soltau

Collatio in I librum Sententiarum

Edited by: Mihai Maga

#Ma1 30ra #W3 127vb Thema “Vidi in dextera dextra #Ma1 sedentis super thronum librum scriptum intus et foris et signatum sigillis septem” Note: 5, 1, Apocalypsis 5^o capitulo. Prothema Si sacrarum scientia litterarum, suprema sumprema #W3 omni, magistra in gratia #W3 virtutum, divinorum sapientia eloquiorum, ipsa cuius studio dependenti operam damus, sancta Scriptura totius pietatis et nostrae salutis scientia sancta sacra #W3 , dico: Divisio theologia ad ceteras huius vitae comparata fuerit scientias;
veritatis transcendit certitudine certitudinem #W3 ,
auctoritatis praecellit altitudine #W3 ,
sententiarum plenitudine plenitudinem #W3 dinoscitur denoscitur #Ma1 fecundior,
materiarum difficultate comprobatur fore profundior.
Ideo, luculenter contemplans eius veritatem rectam,
reverenter attendens eius auctoritatem altam,
copiosius in ea conspiciens sententiarum plenitudinem,
fructuosius inveniens materiarum quas continet difficultatem,
veritate cupiens illustrari,
auctoritate volens roborari,
plenitudine sperans cupiens #W3 satiari,
difficultate eligens exercitari,
profecto allicitur ad huius benedictae scientiae sanctae #W3 sanctum studium et sic congrue de ea dicit dicitur #W3 verbum propositum: Thema “Vidi in dextera dextra #Ma1 sedentis super thronum” Note: 5, 1 etc.

Pars 1 Dico primo quod, si sacrarum scientia litterarum, suprema sumprema #W3 omni omnia #W3 , magistra in gratia #W3 virtutum, sapientia ipsa divinorum sacra, videlicet theologia, cuius studio dependenti operam damus, ad ceteras humanae vitae comparatur scientias, veritatis transcendit certitudine certitudinem #W3 .

Dilatatio Quid namque certitudinis fragilis mens humana in aliis scientiis reperit nisi quod ex sensatis coniecturando concludit, et sic quasi somniando ad altiora quae a sensibilibus sensibus #W3 sunt remota conscendit. Et non mirum tamen ( mg #W3) sint “cunctae res difficiles” et “non possit homo eas explicare sermone” Note: 1, 8, Ecclesiastes 1^o. Sed Deus gloriosus, rerum #Ma1 30rb creator et cognitor, in hac benedicta scientia, quod homo #W3 explicari explicare #W3 non potuit, verbis vitae praedicavit ac certissima veritate stabilivit, ipso dicente: “Caelum et terra transibunt, verba autem mea non transibunt” Note: 21, 33, Lucae 21^o. Hoc revelata visione videbat Propheta quando psallebat: “In aeternum, Domine, verbum tuum #W3 128ra permanet in caelo. In generationem et generationem veritas tua” Note: 118, 89–90, Psalmus 118^o. Hanc veritatis certitudine Apostolus Galatis taliter commendavit dicens quod etiam “si angelus de caelo evangelizet vobis praeterquam quod #W3 evangelizamus vobis, anathema sit #Ma1 sit anathema #Ma1 ” Note: 1, 8, Ad Galatas 1^o.

Et ideo, luculenter contemplans hanc veritatem rectam, congrue congruue #Ma1 dicit dicitur #W3 : “vidi” Note: 5, 1. In ea namque velut in speculo purissimo facies conscientiae perfectae perfecto #W3 conspicitur, ut dicit beatur Gregorius 2^o Moralium circa principium in haec verba: “Sacra Scriptura mentis oculis quasi speculum quoddam opponitur, ut ibi interna in terra #W3 nostra facies videatur; ibi enim foeda, ibi pulchra nostra conspicimus; ibi sentimus quantum perfecimus profitimus #W3 , quantum ve a profectu longe distamus” Note: lib. 9, cap. 66, haec ille. Huius speculi intuitum (instuitum ac #W3) optavit Propheta cum oravit: “Revela”, inquit, “oculos meos, et considerabo mirabilia de ( ac #W3) lege ( ac #W3) tua (tua delege ac #W3) ” Note: 118, 18, Psalmus 118^o #W3 118^o Psalmus #W3 . Contemplans itaque sacrae Scripturae rectam veritatem “cuius omnis sermones sunt iusti” et “non est in eis pravum quid, neque perversum” Note: 8, 8, ut de ea dicitur Proverbiorum 8^o. Eius illustratus veritate, recte dicit Thema “vidi” Note: 5, 1, quantum ad primum.

Pars 2 Dixi secundo quod, si sacrarum scientia litterarum ad ceteras comparatur scientias, auctoritatis (aut teritatis ac #Ma1) praecellit altitudine.

Dilatatio In aliis namque scientiis quod humani ingenii perspicacitas non concipit ex sola dicentium auctoritate, nullus recipit. In hac autem sacra scientia quod intellectus non comprehendit, auctoritas credere facit, quia “ prius #W3 auctoritatibus Scripturarum colla subdenda #W3 subdenda sunt #W3 sunt colla #W3 , ut ad intellectum per fidem quisque perveniat” Note: lib. I, 21/29, ut dicit beatus Augustinus libro 1^o De baptismo parvulorum. Et ideo, locus ab auctoritate qui #W3 in aliis scientiis est infimus et minimus, in hac sacra scientia est supremus et maximus, quia “maior est huius Scripturae auctoritas quam omnis humani ingenii perspicacitas” Note: lib. II, 5/9, ut dicit idem beatus #W3 Augustinus 2^o Super supra #Ma1 Genesim, capitulo 9^o.

#Ma1 30va Reverenter itaque accendens huius sacrae scientiae auctoritatem altam et ipsa volens roborari, recte dicit quod eam Thema “vidit in dextera dextra #Ma1 sedentis supra super #W3 thronum” Note: 5, 1, quantum ad secundum.

Pars 3 Dixi tertio quod, si haec sacra scientia ad alias fuerit comparata, sententiarum plenitudine dinoscitur fecundior.

Dilatatio Hoc testatur beatus Gregorius 3^o Moralium, ubi sic dicit: #W3 128rb “Sacra Scriptura omnes scientias ipso locutionis suae more transcendit, quia uno eodemque sermone, dum narrat gestum, prodit mysterium” Note: lib. XX, cap. 1, 1. Et ideo, ipsa recte dicitur “liber scriptum intus inter #W3 et foris” Note: 5, 1. Intus quoad vetus testamentum in quo abscondita latuit nostra redemptio, et foris quoad novum testamentum in quo plane patet ipsa nostra redemptio. Et dico sacra ista Scriptura liber scriptus intus intus #W3 quoad sensus mysticos, et scriptus foris quoad sensus litterales et historicos historiatos #W3 (historiatas ac #Ma1) ; scriptus intus quoad spiritualium exercitium, et scriptus foris quoad instructionem inviorum; scriptus intus quia invisibilia promittit permittit #W3 , et scriptus foris quia de visibilibus recte disponit; scriptus intus quoad inmundas inmundos #W3 ne eis sapientia sapientiae #W3 (sai. del #W3) secreta pateant, et scriptus foris quoad mundas corde qui in Scriptura Deum vident; scriptus intus quoad quos ad #W3 sententiarum sapientiam, scriptus foris quoad quorum ad #W3 verborum eloquentiam circa finem 2^o De doctrina, capitulo 23^o et plenitudine #W3 . Et ideo, beatus Augustinus loquens de huius Scriptura Scripturae #W3 plenitudine #W3 2^o De doctrina christiana sic dicit: “Quidquid homo extra sacra sacram #W3 Scriptura Scripturam #W3 didicerit diceret #Ma1 , si noxium est ibi damnatur, si utile 4^o #Ma1 est, ibi invenitur. Et cum ibi quisque invenerit omnia quae utiliter alibi didicit (dedicit ac #Ma1) , multo abundantius ibi inveniet quae nusquam alibi invenire poterit” Note: lib. II, 42/63, haec ille.

Copiosius igitur ergo #W3 in hac sacra scientia conspiciens (scientiarum del #W3) sententiarum plenitudinem, ipsa plenitudine sperans satiari (setiari ac #Ma1) , recte dicit quia Thema “vidi in dexteradextra #Ma1 dexteram #W3 sedentis super thronum librum scriptum intus et foris” Note: 5, 1, quantum ad tertium.

Pars 4 Dixi quarto quod, si sacrarum scientia litterarum ad alias comparata fuerit scientias, ipsa difficultate comprobatur ( iter. sed del. #Ma1) esse profundior.

Dilatatio Sufficiat proinde quod scribit beatus Augustinus Ad Volusianum Velusionum #W3 in haec verba: “Tanta”, inquit, “est christianarum profunditas litterarum #W3 litterarum profunditas #W3 , ut in eis cotidie cottidie #Ma1 proficerem, si eas solas ab ineunte iuventute #W3 #Ma1 30vb pueritia usque ad decrepitam senectutem maximo otio, summo studio, meliore meliori #Ma1 ingenio conarer conaret #W3 (conarent ac #Ma1) addiscere” Note: 1/3, haec ille. Et ideo, de ipsa sacra Scriptura propter eius profundam difficultatem intelligi poterit illud quod scribitur Isaiae 29, quasi dicatur studentibus in ea: “Et erit vobis visio omnium sicut verba libri signati, quem quae #W3 cum dederint #W3 128va scienti sciente #Ma1 litteras, et dicent: Lege istum. Respondebit: Non possum, signatus est enim. Et dabitur liber nescienti litteras, diceturque ei: Lege; et respondebit: Nescio litteras.” Note: 29, 11–12

Fructuosius itaque in sacra Scriptura inveniens materiarum quas continet difficultatem (difficultate ac #Ma1) profundam, ipsa difficultate eligens exercitari, recte dicit se vidisse sacrae Scripturae difficultatem quasi Thema “librum signatum sigillis signis #Ma1 septem” Note: 5, 1, quantum ad quartum.

Unitio Quia igitur sacrarum scientia litterarum divinorum sapientia eloquiorum sit, veritate perfulget, auctoritate praecellit, plenitudine est fecundior et ( iter. sed del. #Ma1) difficultate profundior. Ideo, contemplans luculenter eius veritatem certam, attendens reverenter eius auctoritatem altam, in ea conspiciens sententiarum plenitudinem et demum inveniens profundam difficultatem, veritate cupiens illustrari, auctoritate volens roborari, plenitudine #W3 satiari #W3 , difficultate #W3 exercitari #W3 , Conclusio quasi raptus ad eius sanctum studium congrue, de dicit #W3 ipsa de #W3 dicit ipsa #W3 verbum propositum: Thema “Vidi in dexteradextra #Ma1 #W3 sedentis super thronum” Note: 5, 1 etc. #Ma1

***

Subsermo In quibus verbis circa Sententias praesentis voluminis, video ista quatuor:
Divisio decorem, honorem, amorem et vigorem #W3 decor ( praem #W3) luminis ( praem #W3) superni ( praem #W3) mentem ( praem #W3) illustrat ( praem #W3) ;
honor ( praem #W3) creatoris ( praem #W3) summi ( praem #W3) mundum ( praem #W3) instaurat ( praem #W3) ;
amor ( praem #W3) redemptoris ( praem #W3) nostri ( praem #W3) cuncta ( praem #W3) restaurat ( praem #W3) ;
vigor ( praem #W3) verus veri #W3 ( praem #W3) sacramenti ( praem #W3) rite ( praem #W3) reformat ( praem #W3) .

Decorem #W3 : decorem luminis superni;
honorem #W3 : honorem creatoris summi sumpmi #W3 ;
amorem #W3 : amorem redemptoris nostri;
et #W3 vigorem #W3 : et vigorem verum sacramenti.

Confirmatio divisionis Decor luminis superni mentem illustratis tangitur in primo verbo thematis cum dicitur vidi, et hoc referam de praesenti ad materiam primi libri. Honor creatoris summi summum #W3 mundum instaurantis restaurantis #W3 tangitur #W3 pro de #W3 insignia maiestatis magestatis #W3 cum subiungitur in dextera sedentis super #Ma1 31ra thronum, per quod innuitur inter #W3 materia secundi libri. Amor redemptoris nostri cuncta restaurantis proponitur per modum plenitudinis, si contemplati fuimus fuerimus #W3 librum scriptum intus et foris, quantum ad materiam tertii libri. Vigor verus sacramenti rite reformantis exhibetur sub visibilibus signis, quia signatus septem sigillis, per quod manifestatur materia quarti libri.

Reservatis tribus divisionibus divisionis #W3 membris prosequentibus libris, Pars 1 primum membrum ad materiam primi libri applicando, dico quod decor superni luminis #W3 128vb mentem illustrantis. Vera est #W3 illa vera #W3 est illa #W3 lux lucis, obiectum beatificae visionis, adoranda unitas, benedictae benedicetur #Ma1 (unitas del #Ma1) Trinitatis. Et ideo, in verborum praemissorum initio dicitur Thema “vidi” Note: 5, 1.

Dilatatio “Vidi” Note: 5, 1, inquit Isaias, “Dominum sedentem super solium excelsum et elevatum”, et subdit “et Seraphin clamabant alter ad alterum et dicebant: Sanctus, sanctus, sanctus Dominus exercituum” Note: 6, 1–3, Isaiae 6^o capitulo in principio. Ecce mysterium benedictissimae beatissimae #W3 Trinitatis, de qua #W3 Magister Petrus Lombardus, Parisiensis episcopus, divina sapientia illustratus, profundissimas sententias in hoc primo libro #W3 libro primo #W3 Note: lib. 1 ex solidissimis sanctorum doctorum originalibus recollegit. Et quia de mysterio sanctissimae Trinitatis est considerare dupliciter: uno modo in se, alio modo in comparatione ad creaturas. In se quantum ad essentiae unitatem et personarum Trinitatem; et hoc modo Magister tractat de Trinitate benedicta a 2^a distinctione huius primi usque ad 34^am 24^am #W3 distinctionem inclusive Note: lib. 1, dist. 2-34. Alio modo est considerare de Trinitate benedicta in comparatione ad creaturas, et hoc tripliciter, videlicet quoad potentiam, scientiam et voluntatem, de quibus Magister tractat in residuis distinctionibus primi libri Note: lib. 1, dist. 35-48. De scientia ipsius Dei tractat Magister a 35^a 25 #W3 distinctione usque ad 41^am distinctionem #W3 inclusive Note: lib. 1, dist. 35-41; de potentia dei a 42^a distinctione usque ad 44^am distinctionem Note: lib. 1, dist. 42-44; de voluntate Dei tractat Magister a 45^a distinctione usque ad finem primi libri Note: lib. 1, dist. 45-48.

Conclusio Et #W3 sic #W3 sufficiat #W3 pro #W3 collatione #W3 etc. #W3 .

©