Dionysius de Montina - Liber in quatuor Sententiarum - THESIS Digital Text Library
Library
Dionysius de Montina - Liber in quatuor Sententiarum
Alphonsus Toletanus Vargas - Commentary
Conradus de Soltau - Quaestiones super quattuor libros Sententiarum Petri Lombardi
Test Author 1 - Test Title 1
Query
Text Query
XPath Query
Login
Dionysius de Montina - Liber in quatuor Sententiarum
Liber in quatuor Sententiarum
xml
Dionysius de Montina - Liber in quatuor Sententiarum [Montina-l1d3.xml]
text
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="ecce.xsl"?> <!DOCTYPE TEI PUBLIC "-//TEI P5//DTD Main Document Type//EN" "tei_all.dtd"> <TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Liber in quatuor Sententiarum </title><!--Acutissimi et quam maxime succinti et ordinatissimi doctoris Dionysii Cisterciensi Liber in quatuor Sententiarum--> <author>Dionysius de Montina</author> <editor>Luciana Cioca</editor> <respStmt> <name>Mihai Maga</name> <resp>Designer</resp> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <p><date when="05.05.2017">May 5, 2017</date></p> </editionStmt> <publicationStmt> <authority sameAs="http://thesis-project.ro/">THESIS project</authority> <availability status="free"> <p>Public domain</p> </availability> </publicationStmt> <sourceDesc> <listWit> <witness xml:id="P" n="Paris1511">Paris, 1511</witness> </listWit> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <variantEncoding method="parallel-segmentation" location="internal"/> </encodingDesc> </teiHeader> <text xml:lang="la" type="diplomatic"> <body> <div1 type="title"> <head>Liber I, distinctio 3</head> <p>Quia <name>Magister</name> in ista tertia distinctione agit de creatura inquantum est increate trinitatis imago, ideo quero: utrum increate trinitatis imago quamlibet personam divinam teneatur equaliter fruitive diligere. </p> </div1> <div1 type="ratio"> <head><supplied>Rationes</supplied></head> <p>Et arguitur primo quod non sic: licitum est creature rationali que est increate trinitatis imago plus diligere Filium quam Patrem vel Spiritum Sanctum, ergo questio falsa. Consequentia nota. Antecedens probatur, quia Filius est melior Patre, ergo diligibilior, ergo licite plus potest diligi. Consequentia nota per beatum <name>Augustinum</name>, quia <quote>quelibet res est tantum diligibilis quantum est bona</quote>, et IX <title>De trinitate</title>, capitulo 3: <quote>si mens </quote>(inquit) <quote>se minus amat quam est </quote> (ut verbi gratia) <quote>tantum se amat hominis mens quantum est amandum corpus, cum plus sit ipsa quam corpus, peccat et non est perfectus amor</quote>.</p> <p>Item, si amplius se amat quam est, ut si tantum se amet quam amandus est Deus, cum incomparabiliter minus sit ipsa quam Deus, et sic peccat et non perfectum habet amorem sui. Antecedens probatur, nam Filius est bonus bonitate Patris et preter hoc bonitate humanitatis assumpte non sic Pater nec Spiritus Sanctus, ergo.</p> <p>Secundo: aliquid potest sciri de persona Filii et ignorari vel non sciri de Deo et econtra, ergo multo fortius de persona Filii sine hoc quod sciatur de persona Patris vel Spiritus Sancti.</p> <p>Assumptum probatur, quia iudei illum quem crucifixerunt sciverunt esse hominem, Deum autem nesciverunt esse. Nam, secundum <name>Apostolum</name>, si scivissent, nunquam Dominum glorie crucifixissent et tamen ille idem fuit Deus, ergo pari ratione poterit plus diligi. </p> <p>Tertio: una persona divina potest odiri alia non odita, ergo una diligi alia non dilecta et, si sic, cogo et una potest plus diligi quam alia. Assumptum patuit de Christo quem aliqui oderunt propter aliquam conditionem eis displicentem que conditio nulli al-[15vb]-teri persone competebat.</p> </div1> <div1 type="oppositum"> <head><supplied>In oppositum</supplied></head> <p>Ad oppositum sic: increate trinitatis imago quamlibet personam divinam tenetur credere vel scit de facto esse equale bonum, ergo questio vera. Antecedens patet de se eo quod aliter credere esset errare. </p> <p>Et confirmatur, quia increate trinitatis imago tenetur quamlibet personam divinam diligere et appreciari infinite.</p> <p>Probatur, quia plusquam hanc creaturam et plusquam hanc et sic in infinitum, ergo quamlibet infinite et, si sic, non plus, ergo potest unam licite diligere quam aliam, quia non potest plus diligere aliquam quam infinite nec minus quam infinite sibi licet.</p> </div1> <div1 type="divisio"> <head><supplied>Divisio questionis</supplied></head> <p>In ista questione premittam declarationes, secundo conclusiones et tertio respondebo ad obiectiones.</p> </div1> <div1 type="articulus"> <head>Primus articulus</head> <p>Quantum ad primum, sciendum quod sancti et doctores Ecclesie recte usi sunt quibusdam vocabulis que apud modernos non habentur in usu (et male) cuiusmodi sunt imago Dei, vestigium Dei, similitudo Dei, que vocabula sunt transsumptive sumpta a creaturis ad creatorem transferendo, et ideo prius videndum est quid nominis ipsorum.</p> <p>Secundo, qualiter conveniunt et differunt.</p> <p>Tertio, qualiter creatura sit imago Dei, vestigium, et similitudo.</p> <div2> <head><supplied>Descriptio terminorum</supplied></head> <div3> <head><supplied>Vestigium</supplied></head> <p>Dico ergo quod vestigium dicitur trpliciter. Uno modo dicitur effectus derelictus ex aliqua causa determinati generis ducens in assensum propositionis contingentis ennunciatis esse vel fuisse de tali causa et isto modo adustio derelicta ab igne est vestigium ignis et odor derelictus a lepore vel a cervo transeunte dicitur vestigium. Secundo modo dicitur vestigium impressio facta in aliquo spatio vel corpore remanens in absentia illius a quo causata est et illo modo in nive, vel cera, vel luto, vel terra relinquitur vestigium sigilii. Tertio modo sumitur proprie et sic est impressio alicuius partis animalis et describitur sic: vestigium est similitudo partis animalis impressa in spatio et derelicta per quam a posteriori rememorando cognoscitur directe pars et indirecte seu arguitive totum.</p> <p>Per primum quod dicitur 'similitudo partis' excluditur imago que est similitudo totius.</p> <p>Per hoc quod dicitur 'animalis' excluduntur partes arborum vel aliarum inanimatarum rerum similitudines.</p> <p>Per hoc quod dicitur 'in spatio derelicta' et cetera excluduntur aer et aqua in quibus non manet impressa similitudo. Exemplum est de vestigio a pede bovis impressa terre.</p> <p>Prima propositio: non sufficit alicui adesse vestigii quod sit inductivum ad alterius notitiam a posteriori. Patet, quia alias quilibet effectus esset vestigium sue cause proxime quod non dicitur proprie.</p> <p>Secunda: nulla causa dicitur vestigium respectu sui effectus. Patet per hoc quod dicitur a posteriori et cetera.</p> <p>Tertia: ad hoc quod aliquid sit vestigium requiritur essentialis diversitas inter ipsum et cuius est vestigium loquor semper proprie accipiendo vestigium. Patet, quia nihil est sui similitudo.</p> <p>Quarta: in divinis proprie nullum est vestigium. Patet ex immediata cum ibi non sit diversitas essentialis.</p> <p>Quinta: non oportet quod vestigium causetur a <cb n="16ra"/> parte totius cuius est vestigium nec a simili in specie, nec oportet partem inesse toti. Patet ista, quia a quocumque causetur similitudo plante bovis semper eque representat bovem. </p> <p>Sexta: vestigium nunquam ducit in notitiam primam incomplexam eius cuius est. Patet ex precedenti.</p> <p>Septima: vestigium ducit in notitiam vel assensum de aliquo complexo vero vel falso respectu eius cuius est, ut vestigium bovis infert quod bos ivit per viam vel stetit.</p> <p>Octava: vestigium, licet ducat in notitiam partis, non tamen dicitur vestigium partis, sed totius et imago partis, ex quo sequitur quod omne vestigium est imago alicuius.</p> </div3> <div3> <head><supplied>Imago</supplied></head> <p>Imago sumitur dupliciter: uno modo pro omni univoce producto ab alio, quod secundum rationem sue productionis fit simile vel est simile producenti. Isto modo Filius est imago Patris. Secundo modo dicitur imago omne factum ad imitationem alterius. Et isto modo sic describitur imago proprie.</p> <p>Dicitur enim similitudo expressa totius realiter et essentialiter distincta ab ipso cuius est imago ducens in notitiam rememorativam eiusdem. Patet in parte per beatum <name>Augustinum</name> <title>83 Questiones</title>, questione 18.</p> <p>Et nota quod preexigitur notitia habitualis rei cuius est imago et similiter de vestigio, unde si quis nunquam vidisset bovem et per consequens non haberet notitiam bovis habitualem, non plus cognosceret vestigium bovis quam elephantis quem etiam nunquam vidisset.</p> <p>Ex quibus omnibus sequuntur propositiones de convenientia et differentia imaginis cum vestigio.</p> </div3> </div2> <div2 type="propositio"> <head><supplied>Propositiones</supplied></head> <p>Prima propositio: sicut nec vestigium, ita nec imago proprie reperitur in divinis. Patet, cum imago sit essentialiter differens ab illo cuius est imago.</p> <p>Secunda: sicut nec vestigium, ita nec imago ducit in primam notitiam incomplexam eius cuius est.</p> <p>Tertia: imago convenit cum vestigio in eo quod dicitur in 2, 3, 5 et 7 propositionibus premissis.Patet advertenti.</p> <p>Quarta: imago est similitudo totius, vestigium vero partis.</p> <p>Quinta: imago expressius representat id cuius est quam vestigium. Patet ex precedente.</p> <p>Sexta: imago representat id cuius est imago determinate, sicut imago Socratis solum representat Socratem. Vestigium autem non, quia vestigium pedis equi non plus representat michi unum equum quam alium nisi esset notabilis differentia pedis unius a pedibus omnium aliorum.</p> <p>Septima: vestigium Dei reperitur in omnibus creaturis, imago vero in solis intellectualibus invenitur. Prima pars patet per beatum <name>Augustinum </name><title>De natura boni </title>loquentem de modo specie et ordine ubi dicit: <quote>Ubi hec magna sunt, magna bona sunt. Ubi parva, ibi parva bona. Ubi nulla, ibi nullum bonum</quote>. Secunda pars patet per <name>Danielem </name>libro III, capitulo 14. </p> <p>Ex quibus sequitur ultima propositio, videlicet quod quelibet imago Dei est vestigium Dei et non econtrario.</p> <p></p> </div2> <div2> <head><supplied>Pro declaratione</supplied></head> <p>Sed videndum iterum pro declaratione quali-<cb n="16rb"/>-ter primo: in omni creatura sit quedam trinitas que possit transsumptive sumi ab increata trinitate. </p> <p>Et secundo: singulariter quomodo in creatura rationali sit ista trinitas.</p> <p>Quantum ad primum, <name>quidam doctor noster </name>distinctione quarta primi, questione prima, dicit quod <quote>omnis ternarius perfectionum possibilium applicari divinis personis</quote> (qui reperitur in creaturis) <quote>potest habere rationem vestigii</quote>.</p> <p>Reperitur autem in creaturis ternarius perfectionum representans perfectiones essentiales appropriatas divinis personis secundum appropriationem continentie et de tali ternario locuti sunt <name>Philosophi</name>, sicut patet in I <title>Celi et mundi</title>. Nam sicut patet ibidem, in omni re reperitur substantia, virtus et operatio. Nunc autem substantia in divinis applicari potest Patri in quo continetur essentia divina que est infinitum pelagus substantie. Nam Pater, secundum quod dicit <name>Dionysius</name>, <quote>est fontana sive fons deitatis</quote>, quia in ipso substantia divina continetur tanquam a nullo sibi communicata sicut aqua continetur a fonte. Virtus appropriatur Filio, quia ipse portat omnia verbo virtutis sue <title>Ad Hebreos </title>I: operatio attribuitur Spiritui Sancto, quia omnia operatur unus et idem Spiritus, etc.</p> <p>Secundus ternarius qui reperitur in creaturis quoad perfectiones est representativus perfectionum essentialium que appropriantur divinis personis secundum appropriationem existentie de quo loquitur beatus <name>Augustinus </name>VI <title>De trinitate</title>, capitulo ultimo. Nam in qualibet re invenitur veritas, species et ordo. Veritas appropriatur Patri qui est prima veritas in divinis, sicut prima persona et prima res. Species appropriatur Filio, quia species et veritas unum sunt. Ordo vero appropriatur Spiritui Sancto, quia in ordine maxime relucet bonitas, sicut XII <title>Metaphysice </title>habetur. Nunc autem bonitas appropriatur Spiritui Sancto. </p> <p>Tertius ternarius in creaturis reperitur representativus in divinis perfectionum non quidem essentialium, sed notionalium secundum proprietatem substantie. Et huiusmodi est ternarius de quo loquitur <name>Philosophus </name>VIII <title>Physicorum </title>et in multis aliis locis dicens quod <quote>aliquod est movens penitus immotum, aliquod est movens et motum et aliquod est motum et non movens</quote>. Sic in divinis quoad proprietates et notionales est aliqua persona divina producens et non producta aliquo modo, sicut Pater aliqua producens et producta, sicut Filius aliqua producta, sed non producens, sicut Spiritus Sanctus, quarum quelibet est persona subsistens in divinis.</p> <p>Quartus ternarius reperitur in creaturis representativus perfectionum essentialium que appropriantur in divinis secundum appropriationem efficientie et hoc in producendo. Et de hoc loquitur <name>Aristoteles </name>in VII <title>Metaphysice </title>agens de causalitate artificis et artis per quam agit et de fine propter quem agit. Nam in actione cuiuslibet artificiati tria occurrunt, videlicet artifex, ars et finis. Primum tanquam primum principium, secundum tanquam medium, tertium tanquam ultimum et de hoc ternario dicit Pytagoras quod perfectio universi consistit in principio, medio et fine, ut habetur I <title>Metaphysice</title>. Primum scilicet principium et artifex appropriatur Patri, quia omnium est artifex omnem habens virtutem. Ars Filio appropriatur, quia in ipso est ars plena omnium rationum viventium. Sed finis appropriatur Spiritui Sancto, sicut <cb n="16va"/> et bonitas ratione sui modi producendi et quia habet rationem boni; ergo et finis.</p> <p>Quintus ternarius est representativus divinarum perfectionum essentialium et appropriatarum divinis personis secundum appropriationem benivolentie. Et hoc in redimendo de quo loquitur <name>Iohannes </name>in <title>Canonica </title>sua, capitulo 5, dicens: <quote>Tres sunt qui testimonium dant in terra: spiritus, aqua et sanguis. Spiritus appropriatur Patri, quia in ipso est fons est vis spirandi. Sanguis Filio, quia redemit nos et lavit nos etc. Aqua appropriatur Spiritui Sancto iuxta illud: Effundam super vos aquam mundam etc</quote>.</p> <p>Sextus ternarius qui reperitur in creaturis representat in divinis perfectiones essentiales secundum appropriationem clementie et hoc in gubernando et conservando et manu tenendo ipsas et de hoc habetur <title>Sapientie</title> 11, ubi dicitur quod <quote type="Bible">omnia facta sunt in pondere, numero et mensura</quote>. Numerus Filio appropriatur, quia secundum beatum <name>Augustinum </name>IV <title>Super Genesim ad Litteram</title>, capitulo 5: <quote>Numerus omni rei speciem prebet</quote>. Nunc autem species appropriatur Filio per quem Pater conservat omnia in suo gradu numerositate universi. Mensura appropriatur Patri, quia mensura cuiuslibet rei modum preexigit. Nunc autem modus, natura, substantia idem sunt que Patri appropriantur, sed pondus appropriatur Spiritui Sancto, sicut amor et dilectio, quia <quote>amor meus, pondus meus</quote>, libro III <title>Confessionum </title>beati <name>Augustini</name>, capitulo 5.</p> <p>Septimus ternarius representat divinas perfectiones in premiando. Premium namque summum consistit in Dei visione et fruitione. Nunc autem in fruitione perfecta occurrunt tria, scilicet plenitudo que faciat, pulchritudo que delectat, et fortitudo que stabilitat. Primum appropriatur Patri propter deitatis fontalitatem, secundum Filio propter claritatem, tertium Spiritui Sancto propter stabilitatem. </p> <p>Ex hiis omnibus habetur quedam manuductio qualiter quelibet creatura aliquo modo est vestigium et representativum quoddam increate et incommutabilis trinitatis. </p> </div2> <div2 type="propositio"> <head><supplied>Propositiones</supplied></head> <p>Nunc pono aliquas propositiones ex quibus apparebit qualiter in creatura rationali reperitur imago beatissime trinitatis seu penes quid sit attendenda supponendo quod potentie anime non sint partes eius nec secundum fidem nec secundum rem. </p> <p>Prima propositio: in parte sensitiva non reperitur imago trinitatis perfectissime dicta. Hoc probatur per beatum <name>Augustinum </name>XIV <title>De trinitate</title>, capitulo 8, dicentem quod <quote>imago querenda est in ea parte in qua natura nostra nihil melius habet</quote>. Sed talis non est pars sensitiva; ergo.</p> <p>Secunda propositio: imago proprie sumpta non reperitur in solis actibus nec in solis potentiis que proprie pertinent ad supremam portionem anime nostre. Probatur, quia imago trinitatis non reperitur in eo precise quod importat qualitatem. Sed sic est in proposito; ergo et cetera. Maior patet et minor declaratur. Nam non sunt in parte superiori anime nisi due potentie et duo actus, scilicet intelligentia et voluntas et actus intelligendi et actus volendi.</p> <p>Tertia propositio: imago non est attendenda penes potentias predictas et actus simul. Proba-<cb n="16vb"/>-tur, quia hoc esset ponere quaternitatem in divinis.</p> <p>Quarta propositio: penes substantiam anime simul cum potentia intellectiva et actu suo est attendenda in homine increate trinitatis propria imago. Probatur hec conclusio per beatum <name>Augustinum </name>XIV <title>De trinitate</title>, capitulo 8, dicentem: <quote>Cum mens meminit sui intelligit se, diligit se. Hoc si cernimus, cernimus trinitatem, non quidem Deum, sed imaginem Dei</quote>. Item, IX <title>De trinitate</title>, capitulo 12: <quote>Est quedam trinitatis imago ipsa mens et notitia eius que est proles eius ac de ipsa verbum eius et amor tertia. Et hec tria unum atque una substantia nec minor proles dum tantum se novit et mens quanta est. Nec minor est amor dum se tantum diligit quantum novit et quantus est</quote>.</p> <p>Quinta propositio: licet imago trinitatis per peccatum deformetur in anima, non tamen aufertur ab ipsa. Probatur: illud quod semper manet cum anima, per peccatum non aufertur ab ipsa. Sed imago trinitatis semper manet cum anima; igitur. Maior est nota et minor probatur per beatum <name>Augustinum </name>XIV <title>De trinitate</title>, capitulo 3, ubi sic ait: <quote>Absit ut cum anime natura sit immortalis nec ab initio quo creata est, unquam deinceps esse desistat, illud quo nihil melius habet, non cum eius immortalitate perduret. Quid vero melius in eius natura creatum est quam quod ad sui creatoris imaginem facta est? Non ergo in fidei retentione, contemplatione et dilectione (que non semper erunt), sed in eo quod semper erit, invenienda est quam dici oporteat imaginem Dei</quote>. Ecce ergo quomodo imago est semper saltem radicaliter et initialiter seu habitualiter vel fundamentaliter.</p> <p>Ubi notandum quod imago trinitatis in homine potest accipi tripliciter, scilicet large et hoc modo attenditur penes potentias que sunt quodammodo habitualiter quedam imago trinitatis. Et hoc modo etiam anima carens aliquo actu sicut forte est de dormientibus dicitur esse imago Dei et isto modo loquitur <name>Augustinus </name>in auctoritate preallegata. Alio modo potest sumi imago actualiter et formaliter. Et hoc dupliciter, scilicet large et stricte. Large, et sic actus memorandi intelligendi et volendi (si sint respectu creature) sunt imago trinitatis. Et hoc modo loquitur <name>Augustinus </name>XIV <title>De trinitate</title>, capitulo 8, sicut supra allegatum est in propositione quarta. Alio modo sumitur stricte et proprie et tunc solum est in potentiis se auctualiter excercentibus circa obiectum divinum. Et hoc modo loquitur XIV <title>De trinitate</title>, capitulo 12, dicens: <quote>Hec trinitas mentis non propterea Dei imago est, quia sui meminit mens et intelligit se ac diligit se, sed quia potest etiam meminisse eum intelligere et amare a quo facta est quod cum facit sapiens ipsa fit. Si autem non facit (etiam cum sui meminit seque intelligit atque diligit) stulta est</quote>. Meminerit itaque Dei sui ad cuius imaginem facta est cunque intelligat aut diligat.</p> <p>Hac distinctione imaginis intellecta faciliter potest videri quomodo possunt sustineri opiniones diverse et reduci ad concordiam. Et ut hoc clarius elucescat adducam opiniones aliquas cum suis motivis et ostendam quomodo quelibet potest per habitam distinctionem faciliter sustineri.</p> </div2> <div2> <head><supplied>Contra Ockham</supplied></head> <p>Fuit opinio Ockham sicut ponit libro I, distinctione 3, questione ultima, articulo 2 <cb n="17ra"/> quod completa ratio imaginis consistit in ipsa substantia anime cum duobus actibus eius, scilicet actu intelligendi et volendi, contra secundam et tertiam propositiones suprapositas. Imaginatur enim quod, sicut Pater in divinis habet fecunditatem ad producendum tam Filium quam Spiritum Sanctum et communicat Filio fecunditatem producendi Spiritum Sanctum et Pater et Filius producunt Spiritum Sanctum, ita ipsa substantia anime est fecunda et productiva tam actus intelligendi quam actus volendi et producit primo actum intelligendi qui etiam est productivus actus volendi. Et tunc ille due cause, scilicet ipsa substantia anime et actus intelligendi, possunt producere actum volendi ita quod, sicut Filius in divinis est tantum ab uno et Spiritus Sanctus est a Patre producente a Filio producto, ita actus intelligendi est a sola substantia anime et actus volendi est a substantia anime et actu intelligendi producto.</p> <p>Contra istam opinionem arguitur sic: imago necessario requirit distinctionem, ut dictum est supra. Sed in substantia anime nulla est distinctio; ergo non habet rationem imaginis etiam quantumlibet imperfecte. Et hoc contra primam partem conclusionis sue.</p> <p>Contra secundam partem arguitur sic, quia inter partes imagines videtur esse consubstantialitas. Sed inter substantiam anime et illos actus nulla est consubstantialitas, cum hec sit substantia illa vero actus; igitur.</p> <p>Preterea, imago trinitatis in homine, secundum beatum <name>Augustinum </name>XIV <title>De trinitate</title>, capitulo 3, est immortalis. Sed isti actus non sunt immortales nec incorruptibiles; ergo.</p> <p>Preterea, secundum illam opinionem posset in mente rationali inveniri imago respectu cuiuslibet intelligibilis et diligibilis, cuius oppositum tenet beatus <name>Augustinus </name>XII <title>De trinitate</title>, capitulo 4, dicens: <quote>In eo solum quod ad contemplationem pertinet eternorum non solum trinitas, sed etiam imago Dei reperitur. In hoc autem quod derivatum est in actione temporalium etiam si trinitas possit, non tamen imago Dei potest inveniri</quote>. Ad hoc etiam facit dictum eiusdem superius allegatum libro XIV, capitulo 12.</p> <p>Adhuc idem arguitur per dominum <name>Alphonsum </name>libro I, distinctione 3, questione 1, et premittit quattuor propositiones. </p> </div2> <div2> <head><supplied>Propositiones Alphonsi contra Ockham</supplied></head> <p>Prima quod actus intelligendi et volendi non sunt intrinsece realiter partes imaginis create. Hanc probat auctoritate beati <name>Augustini </name>superius inducta XIV <title>De trinitate</title>: <quote>Absit ut cum anime natura sit immortalis</quote> etc. </p> <p>Et hoc potest talis ratio formari partes imaginis create semper manent cum anima. Actus intelligendi et volendi non semper manent cum anima; ergo et cetera.</p> <p>Preterea, operationes partium imaginis create non sunt partes ipsius essentialiter et intrinsece. Patet de se, sed actus intelligendi et volendi sunt operationes partium imaginis create, ut patet sepe per beatum <name>Augustinum </name>dicentem quod <quote>operationes partium imaginis sunt reministi, intelligere, et velle</quote> etc. Preterea, IX <title>De trinitate</title>, capitulo 4 dicit quod <quote>partes imaginis non sunt in anima sicut color vel figura, sed substantialiter vel essentialiter</quote> quamadmodum exponitur a <name>Magistro </name>in presenti distinctione tertia.</p> <p>Secunda propositio est propositio quinta supra-<cb n="17rb"/>-posita quod, licet imago trinitatis per peccatum deformetur in anima, non tamen aufertur ab ipsa. </p> <p>Tertia, que etiam est tertia mea supposita, quod completa ratio imaginis non consistit in substantia anime. Et duobus actibus supradictis hoc probatur, quia tunc anima in primo instanti sui esse et etiam anima suspensa a quolibet actu (sicut forte contingit in dormientibus) non esset imago Dei.</p> <p>Quarta propositio quod actus intelligendi non est totalis causa actus volendi. De ista ad presens non curo. </p> </div2> <div2 type="responsio"> <head><supplied>Responsiones ad Ockham</supplied></head> <p>Sed ad istas rationes potest responderi quod concludunt verum de imagine primo modo sumpta, quia talis non consistit in actibus.</p> <p>Notandum tamen propter solutionem duorum primorum argumentorum quod in nobis non est omnimoda similitudo identitatis et differentie que est in trinitate increata. Et ideo non oportet quod dentur in nobis tria supposita realiter distincta et consubstantialia, sicut in summa trinitate, ut argumentum primum et secundum videntur imaginari.</p> <p>Ad tertium dico quod ad salvandum immortalitatem imaginis sufficit quod hec semper sint vere si formentur. Anima est memoria, intellectus, et voluntas.</p> <p>Ad quartum concedo consequens de imagine secundo modo sumpta, non autem tertio modo, nam sicut dicebatur imago tertio modo sumpta est proprie respectu Dei, cuius causa est, quia quando isti actus habentur respectu Dei ut obiecti, tunc perfectius habetur imago et conformitas ad trinitatem increatam, maxime cum tunc inveniatur etiam in obiecto trinitatis obiective correspondens quodammodo in mente trinitatis subiective, quod non contingit in aliis obiectis.</p> </div2> <div2 type="responsio"> <head><supplied>Ad rationes Alphonsi</supplied></head> <p>Ad rationes domini <name>Alphonsi </name>similiter posset responderi. Primo negando primam suppositionem intelligendo de imagine secundo vel tertio modo. Ad auctoritatem <name>Augustini</name>patet quod loquitur de imagine primo modo <unclear>bea</unclear> sumpta.</p> <p>Ad secundam rationem cum dicitur quod operationes partium imaginis non sunt partes ipsius essentialiter etc, patet quod ad imaginem sumptam primo modo referendo subiectum ad predicatum, maior et minor sunt vere, sed non secundo modo vel tertio. Et per eandem distinctionem patet responsio ad auctoritatem.</p> <p>Ad tertiam que est tertia propositio cum sua probatione, concedo consequens sumendo imaginem secundo et tertio modo. Et ita patet ex precedenti distinctione diversarum opinionum predictarum concordia in veritate.</p> <p>Alii vero tenentes distinctionem potentiarum anime ab invicem assignant huiusmodi imaginem diversimode, quorum opiniones non curo recitare. Concludunt tamen omnes non esse factos secundum substantiam ad imaginem Dei et similitudinem ut ipso fruentes beatifice immutabiliter simus eius participes in re, cuius in via sumus in spe. Multas opiniones recitat dominus <name>Alphonsus</name> libro I, distinctione 3, questione 1, vide ibi.</p> </div2> </div1> <div1 type="articulus"><head>Secundus articulus</head> <p><cb n="17va"/> Quantum ad secundum articulum primo ponam aliquas conclusiones de distinctione, origine, et equalitate partium imaginis, secundo ponam duas pro responsione questionis.</p> <div2 type="conclusio"> <head><supplied>Conclusio prima</supplied></head> <p>Prima conclusio sit ista: licet in qualibet creatura reperiatur sancte trinitatis vestigium, non tamen in qualibet reperitur imago eiusdem. </p> <p>Prima pars probatur per beatum <name>Augustinum </name>VI <title>De trinitate</title>, capitulo ultimo, dicentem: <quote>Oportet ut creatorem per ea que facta sunt conspicientes trinitatem intelligamus cuius in creatura quomodo dignum est apparet vestigium</quote>. Et <title>Sapientie </title>11: <quote type="Bible">Omnia in pondere, numero et mensura disposuisti</quote>. Hec autem reperiuntur in qualibet creatura et sunt partes vestigii; ergo etc. </p> <p>Secunda pars patet etiam ex illa differentia vestigii et imaginis, quia imago in solis intellectualibus creaturis reperitur, vestigium vero in omnibus, ut predictum est in sexta et septima propositione de imagine. </p> <p>Nota pro ista conclusione quod creatura dicitur vestigium Dei metaphorice et sic ista conclusio non est contra predictam propriam descriptionem vestigii.</p> <div3 type="correlarium"> <head><supplied>Corellaria</supplied></head> <p>Primum correlarium: partes vestigii cuiusmodi sunt veritas, unitas, bonitas, vel modus species et ordo, vel numerus pondus et mensura, in nulla creatura distinguuntur realiter, sed sunt eadem res, quia eadem res est vera, una, et bona, et sic de aliis. </p> <p>Secundum: nullum partium vestigii precise sine alia potest esse terminus divine productionis ad extra, quia non potest produci unitas nec etiam substantia sine virtute et operatione.</p> </div3> </div2> <div2 type="conclusio"> <head><supplied>Conclusio secunda</supplied></head> <p>Secunda conclusio: licet in qualibet et sola natura intellectuali reperiatur imago trinitatis, tertia tamen pars imaginis create realiter procedit a secunda, scilicet ab actuali notitia, quia prima pars imaginis est memoria secunda vel intellectus existens in suo actu primo. Actus cognoscendi vel actualis notitia est secunda pars imaginis. Amor vel dilectio est tertia pars. </p> <p>Prima pars conclusionis patet ex secunda parte prime conclusionis et eius probatione vel formetur sic conclusio secunda. Sicut secunda pars imaginis procedit a prima, sic tertia realiter et effective procedit a secunda.</p> <p>Prima pars probatur per beatum <name>Augustinum </name>libro XV <title>De trinitate</title>, capitulis 13 et 14: <quote>Verbum gignitur de scientia que manet in anima</quote>. </p> <p>Secunda pars etiam probatur per eundem <name>Augustinum </name>libro <title>De trinitate</title>, capitulo 77, 67 de parvis, dicentem quod <quote>amor de scientia procedit a mente</quote>, ergo conclusio vera. </p> <div3 type="correlarium"> <head><supplied>Corellaria</supplied></head> <p>Correlarium primum: tertia pars imaginis, scilicet voluntas per quantumcumque potentiam non potest diligere incognitum.</p> <p>Patet istud, quia tunc tertia pars imaginis non procederet a secunda, cuius oppositum dicit conclusio. Et probatur, quia non plus potest voluntas velle incognitum quam intellectus assentire non apprehenso. Sed assensus non potest (naturaliter saltem) causari sine apprehensione; ergo etc. Et per beatum <name>Augustinum</name>: <quote>Invisa diligere possumus incognita nequaquam</quote>.</p> <p>Secundum correlarium quod dicte partes imaginis, scilicet potentie anime, non distinguuntur realiter ab essentia anime, sed sunt idem realiter. Istud correlarium probabitur alias suo loco. <cb n="17vb"/></p> <p>Ex quo sequitur quod Deus non posset annihilare substantiam vel essentiam anime conservata voluntate vel intellectu.</p> <p>Sequitur etiam quod sumendo intellectum essentialiter hec est vera: hic intellectus vult et hec voluntas intelligit. Patet, quia sunt eadem essentia.</p> </div3> </div2> <div2 type="conclusio"> <head><supplied>Conclusio tertia</supplied></head> <p>Tertia conclusio: partes imaginis create in quolibet viatore vel etiam beato sunt equales quantum ad ambitum obiectorum, scilicet sic quod quicquid intellectus intelligit, illius habet memoriam et voluntas velle vel nolle. </p> <p>Hoc patet auctoritate beati <name>Augustini </name>X <title>De trinitate</title>, capitulo 11, dicentis: <quote>Si hec tria equalia non essent non solum singula singulis, sed etiam omnibus singula, non utique se invicem caperent. Neque enim tantum a singulis singula verum etiam a singulis omnia capiuntur. Memini enim me habere memoriam, intellectum, et voluntatem. Et intelligo me intelligere, velle et meminisse. Et volo me velle et meminisse et intelligere totam que memoriam meam et intelligentiam et voluntatem simul memini. Quod enim memorie mee non memini non est in memoria mea. Nihil enim tam est in memoria mea quam ipsa memoria, totam ergo memini</quote>.</p> <p>Patet etiam dicta conclusio per <name>Magistrum</name> distinctione tertia.</p> <div3 type="correlarium"> <head><supplied>Corellarium</supplied></head> <p>Correlarium: licet partes imaginis sint equales (ut dicit conclusio), actus tamen earum imperfecte sunt equales. Patet, quia dilectio vel volitio saltem in patria erga Deum est nobilior et perfectior cognitione. </p> </div3> </div2> <div2 type="conclusio"> <head><supplied>Conclusio quarta</supplied></head> <p>Quarta conclusio: dicte partes imaginis in viatore non sunt equales quantum ad actuum facilitatem et difficultatem, sed in beato sunt sic equales quod quam facile vult, tam facile diligit. </p> <p>Hec conclusio est beati <name>Augustini </name> XV <title>De trinitate</title>, capitulo 23, ubi ponit utramque partem istius conclusionis.</p> <div3 type="correlarium"> <head><supplied>Corellarium</supplied></head> <p>Correlarium: in patria erit partium imaginis equalitas perfecta. Patet per <name>Augustinum </name> IX <title>De trinitate</title>.</p> </div3> <div3> <head><supplied>Notandum</supplied></head> <p>Notandum tamen pro istis duabus conclusionibus quod partes imaginis esse equales potest intelligi dupliciter. Uno modo ratione obiecti sic, scilicet quod quicquid potest esse obiectum unius, potest esse obiectum alterius et cuiuslibet earum, et quicquid est obiectum unius est obiectum alterius et isto modo sunt equales. Alio modo potest intelligi quod sint equales ratione suorum actuum, videlicet quod nulla possit difficilius exire in actum suum quam alia vel facilius, sed quod quelibet habeat completam dispositionem naturalem et in nullo sit impedita a suo actu proprio. Et isto secundo modo partes imaginis non sunt equales, sicut dicit conclusio premissa. Facilius enim diligimus quam cognoscimus, nec tam intense cognoscimus quam intense diligere possumus.</p> <p>Secundo notandum pro duabus aliis conclusionibus ponendis responsivis ad quesitum quod primo distinguendum est de dilectione.</p> <p>Prima ergo distinctio sit ista quod dilectionum quedam terminantur ad aliquam divinam personam ut est per se obiectum diligibilitatis sub ratione deitatis per se, quedam vero non sic terminatur, scilicet sub ratione deitatis.</p> <p>Secundo distinguendum est de equalitate. Et dico quod equalitas vel inequalitas potest attendi vel secundum perfectionem specificam actus vel penes perfectionem gradualem in specie eadem vel tertio secundum multitudinem actuum secundum genus vel speciem. <cb n="18ra"/></p> </div3> </div2> <div2 type="conclusio"> <head><supplied>Conclusio quinta</supplied></head> <p>Hoc premisso sit quinta conclusio: accipiendo dilectionem primo modo et equalitatem secundo et tertio modo increate trinitatis imago quamlibet personam divinam necessario fruitive diligit equaliter sic quod taliter inequaliter recte diligere non potest.</p> <p>Hoc probatur nam sequitur divinitas est amata vel cognita a actu, ergo Pater et Filius et Spiritus Sanctus sub ratione bonitatis, ergo est unica ratio diligibilitatis, quia unica bonitas, ergo nihil potest movire ad maiorem dilectionem respectu unius persone quam respectu alterius, quia unica causa diligibilitatis. </p> <div3 type="correlarium"> <head><supplied>Corellarium</supplied></head> <p>Correlarius responsivum: increate trinitatis imago quamlibet divinam personam tenetur equaliter tali modo fruitive diligere. Patet ex conclusione.</p> </div3> <div3> <head><supplied>Dubium</supplied></head> <p>Sed unum breve dubium occurrit contra suppositum in tota questione, quia supponitur quod imago trinitatis sit in homine. Videtur quod non, quia beatus Augustinus in sermone de uno martyre dicit quod, si homo servasset in se quod in illo creavit Deus, non solum semper laudaret Deum lingua, sed et vita, ergo ex opposito potest argui. Non sic laudat, ergo non servavit imaginem.</p> <p>Preterea, idem <name>Augustinus </name> XIV <title>De trinitate</title>, capitulo 4, dicit: <quote>Imago Dei ita deformis et obscura facta est, ut pene nulla sit</quote>. Sed anima integra manet secundum substantiam; ergo ipsa secundum substantiam non est imago trinitatis.</p> <p>Preterea, tunc mens esset magis imago trinitatis quam homo, quia propter quod unum quodque etc. Consequens est falsum. Probatur falsitas per <name>Anselmum </name><title>Monologion</title>, capitulis 31, 66: <quote>Quicquid in creatura Deo est similius, necesse est esse perfectius</quote>. Sed homo est quid perfectius quam ipsa mens; ergo magis est imago Dei, quod videtur esse contra predicta. </p> <p>Sed istis non obstantibus dicendum est quod in mente seu anima est imago sancte trinitatis. </p> <p>Ad primum ergo dicendum est quod imago Dei potest dupliciter accipi. Primo modo pro substantia anime in qua est memoria, intelligentia, et voluntas. Et sic dico quod homo nunquam perdit imaginem Dei, licet per peccatum perdiderit efficientiam vel efficatiam bene operandi ex impedimentis que incurrit. Secundo accipitur imago Dei pro substantia anime cum actibus intellectionis et dilectionis perfectis, cum quibus homo ipse fuit creatus ve in quales poterat in statu innocentie et illos perdidit pro statu nature lapse, quia in tales non potest sicut prius ratione peccati primi.</p> <p>Ad secundum patet per idem. Non pro tanto dicitur ipsa imago deformis facta, quia per peccatum deformatur sicut etiam cum sit essentialiter quedam vita, tamen mortificatur per peccatum sicut pulchre deducit <name>Augustinus </name>XIV <title>De trinitate</title>, capitulis 4 et 7, de parvis.</p> <p>Ad tertium dicendum quod tam mens quam homo est imago Dei et cum dicitur quod ‘homo est nobilior sua mente et per consequens est magis imago’ potest dici quod, sicut homo ita perfecte precise intelligit sicut anima sua et non perfectius neque imperfectius, ita homo non est magis vel minus imago quam ipsa mens vel anima humana, licet mens sit primo imago, quia homo non est imago nisi per mentem vel animam suam. Ex hiis patet qualiter anima secundum substantiam et secundum actus (diversimode tamen) est imago Dei. <cb n="18rb"/></p> </div3> </div2> <div2 type="conclusio"> <head><supplied>Conclusio sexta</supplied></head> <p>Sexta et ultima conclusio quod accipiendo dilectionem secundo modo et equalitatem tertio modo, aliqua persona divina licite potest a creata imagine diligi plus quam alia.</p> <p>Hec probatur nam Christus aliqua cognitione potest cognosci sub ratione alicuius amabilitatis qualiter non potest cognosci nec Pater nec Spiritus Sanctus, immo de facto sic fuit, ergo etc. Consequentia nota. Antecedens declaratur. Nam Christus fuit visus occulo corporali mediante eius humanitate. Et sic ipsa mediante aliqualiter dilectus, scilicet per accidens ex hoc, scilicet quod humanitas sibi unita propter aliquam conditionem placibilem diligebatur, ergo conclusio vera.</p> <p>Preterea, Christus potuit diligi quia Filius Iosephi vel virginis aut quia eorum consanguineus vel propter aliquas causas rationabiles dilectionis, quarum nulla conveniebat Patri vel Spiritui Sancto.</p> <div3 type="correlarium"> <head><supplied>Corellarium</supplied></head> <p>Correlarium: licet extensius, id est pluribus amoribus persona Filii possit licite diligi quam persona Patris vel Spiritus Sancti, non tamen potest intensius licite quam alia persona amori amore fruitivo. </p> <p>Prima pars patet, quia licite diligitur persona Filii amore fruitivo quia Deus et amore usus propter humanitatem. Et secunda probatur, quia unica (ut dictum est) omnino est eadem bonitas totius trinitatis personarum qua est licite fruibilis, ergo una non plus quam alia.</p> <p>Et, si dicatur solus Filius (quamvis mediante humanitate) passus est et redemit nos et non sic alie persone, ergo potest plus fruitive diligi licite quam alia persona. Antecedens est certum. Nam non sola humanitas redemit nec sola pro nobis mortua est, sed Filius Dei in ipsa et (certe) hoc meretur magnum amorem, igitur licite possumus diligere Filium magno amore propter hoc et certissimum est quod ad hoc tenemur. Alie autem persone non passe sunt neque nos et demerunt, ergo.</p> </div3> </div2> <div2 type="responsio"> <head><supplied>Responsio</supplied></head> <p>Ad istud respondetur quod in redemptione nostra aliqua sunt consideranda. Primo quidem principalis causa, secundo opus operatum, tertio operans quod cui semper in quo, quarto operans quo precise. Si consideremus principalem causam, hec est eterna intrinseca et incommutabilis Dei voluntas et quia hec est eadem in ipsis tribus personis, immo eadem ipse tres persone. Ideo ratione huius intrinseci velle divini equaliter obligamur diligere tres personas divinas, unde ista passio non plus gravavit personam Filii secundum deitatem quam aliam personam divinam quamvis persona que est Filius dicitur passa et mortua propter humanitatem ei suppositalem unitam et ei sua idiomata communicantem. Si consideremus secundo opus operatum, quia ipsa redemptio et Christi passio fuit opus vel effectus ita paterne sicut et filialis voluntatis et similiter Spiritus Sancti, equaliter obligamur toti trinitati. Si consideremus tertio operans quod cui semper et in quo, quia Filius non solum fuit agens quod, sed et in quo, et cui erat unitum illud quo, videlicet humanitas et ipse fuit volens quod voluntate tamen creata in volitioni debemus amorem quem vel qualem non debemus Deo per se, ideo per accidens debemus Filio et non Patri, quia Filio debemus non quia Deus, sed quia humanitati unitus Deus. Hoc autem non convenit Patri, sed Filio soli in divinis. Si consideremus operans quo, scilicet humanitatem, ei obligamur similiter propter amorem creatum quem ad nos redimendos <cb n="18va"/> habuit, sed tamen non plus diligimus tali amore Filium per se quam Patrem, sed per accidens, quia scilicet redemit nos in humanitate assumpta. Et talis amor non est fruitio, sed usus, quia propter utile, quo amore forte magis diligimus nos quam Deum, quia propter quod unumquodque tale et illud magis obligamur, ergo toti trinitati quia placuit sibi redimere nos citius per suppositum increatum quam creatum, nec propter hoc plus obligamur illi supposito, quia est suppositum redimens nos nisi obligatione debita humanitati sue, et ideo per accidens sibi magis obligamur quam alteri supposito.</p> </div2> </div1> <div1 type="articulus"> <head>Tertius articulus</head> <p>Nunc pro tertio articulo respondeo ad primum principale et dico quod non semper resultans ex duabus bonitatibus est melius quam una illarum precise bonitatum nisi quelibet illarum ex unione ad aliam possit perfici. Hoc autem non est in unione humanitatis cum deitate. Non enim ex hoc crescit bonitas deitatis. De istis vide <name>Augustinum </name>VI <title>De trinitate</title>, capitulo 8, de magnis: <quote>Cum itaque tantus est Pater solus vel solus Filius vel solus Spiritus Sanctus quantus est simul Pater et Filius et Spiritus Sanctus, nullo modo dicendus est triplex. Corpora quippe adiunctione sua crescunt cum minus unitur maiori. In rebus autem spiritualibus cum minor maiori adheret sicut creatura creatori fit illa maior quam erat, non ille. In hiis enim que non mole magna sunt hoc est maius esse quod melius esse. Fit autem Spiritus alicuius creature cum adheret creatori melior quam si non adhereat. Et ideo etiam maior, quia melior. Qui ergo adheret Domino unus Spiritus est cum eo, sed tamen Dominus non ideo fit maior quamvis maior fiat ille qui Domino adheret</quote>. </p> <p>Ex quo apparet quod Filius Dei non redditur melior ex vi unionis, sic non redditur diligibilior quamvis oppositum sit de humanitate assumpta. Et, si dicatur quod beneficia collata nobis ab ipso in humanitate assumpta moveant ad ipsum diligendum, dicendum quod, sicut ille non est solus auctor beneficiorum quantumcumque sola persona sua sit unita, sic non est per se solus diligibilis. </p> <p>Ad secundum argumentum dico aliqua: prima quod quicquid scitur de persona divina, scitur de Deo, nam generare, generari, spirari et spirare sciuntur de aliqua persona, et per consequens de Deo, quia persona est Deus.</p> <p>Secundo quod non quicquid scitur de Deo scitur de persona. Patet, quia Deum esse esse trinitatem scitur de Deo et non scitur de aliqua persona.</p> <p>Tertio dico (sicut alias dixi) quod aliquid potest sciri de una persona et non de alia.</p> <p>Quarto dico quod cognitionem cuius per se obiectum est deitas non potest una persona cognosci quin cognoscatur quelibet alia.</p> <p>Quinto dico quod quandoque iudei sciverunt Deum esse hominem in sensu diviso sumpta propositione, quia expositorie arguendo. Sequitur ille homo scitur a iudeis esse homo et ille homo est Deus, ergo scitur a iudeis esse homo. Premisse sunt vere et discursus est bonus, ergo conclusio vera.</p> <p>Ex quo sequitur quod illa est falsa in sensu diviso, Deum nesciunt esse hominem, licet in sensu composito sit vera.</p> <p>Sed contra nam per similem deductionem arguendo probatur quod iudei Deum ignoraverunt esse Deum sic arguendo. Ille homo a iudeis crucifixus ignorabatur a iudeis esse Deus, ille homo est Deus, ergo Deum ignorave-<cb n="18vb"/>-runt esse Deum, quod videtur falsum. Et si concedatur conclusio, contra. Si Deum ignoraverunt esse Deum, ergo multo magis ignoraverunt Deum esse hominem, quod est oppositum concessi. </p> <p>Preterea, de Filio Dei iudei nesciunt quod sit homo, ergo nec Filium Dei esse hominem. Antecedens probatur, tum quia nesciunt Deum habere Filium, tum quia nihil quod est Deus credunt quod sit homo.</p> <p>Ad primum concedo conclusionem et cum ultra infertur ‘ergo Deum ignoraverunt esse Deum multo magis Deum ignoraverunt esse hominem’, sumendo consequens in sensu diviso negatur consequentia. </p> <p>Ad secundum neganda fuit illa propositio assumpta pro tempore crucifixionis, quia pro tempore illo iudei de Filio Dei sciverunt quod erat homo, licet in sensu composito sit vera, quia hec non fuit ab eis scita. Filius Dei est homo et hoc probant probationes ille, videlicet quod illa est vera in sensu composito ‘iudei nesciunt de Filio Dei quod sit homo’.</p> <p>Ad tertium argumentum patet responsio ex dictis.</p> </div1> </body> </text> </TEI>
×
...
...
Dionysius de Montina - Liber in quatuor Sententiarum - THESIS Digital Text Library